KURS ISHI

KIRISH O'quvchilarning lug'at boyligini oshirishda sinonim va antonimlardan foydalanish muammosi ona tili ta'limining dolzarb masalalaridan biridir. Til ta'limida lug'at boyligini rivojlantirish umumiy nutq madaniyatini yuksaltirishning asosiy omillaridan hisoblanadi. O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 6-apreldagi 187-son qarori bilan tasdiqlangan Umumiy o'rta ta'limning Davlat ta'lim standartlarida ham o'quvchilarning og'zaki va yozma nutq ko'nikmalarini, jumladan lug'at boyligini rivojlantirishga alohida e'tibor qaratilgan. Bu hujjatlar ta'lim tizimida lug'at boyligini oshirishning strategik ahamiyatini belgilab beradi. Bugungi kunda ta'lim jarayonida o'quvchilarning lug'at boyligini samarali oshirish mexanizmlarini izlash dolzarb ahamiyat kasb etadi. Aksariyat hollarda o'quvchilar faqat darslikdagi so'zlar bilan cheklanib, ularning sinonim va antonimik qatorlari, qo'llanish o'rinlari haqida yetarli ma'lumotga ega bo'lmaydilar. Bu holat o'quvchilarning nutqini bir xillashtirib, ifodali va ta'sirchan nutq madaniyatining shakllanishiga to'sqinlik qiladi. Shuningdek, mavjud o'quv-metodik majmualarda sinonim va antonimlarni o'rgatishga doir amaliy mashqlar, interfaol usullar yetarli emasligi kuzatiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi turlicha bo'lib, ona tili ta'limi va lug'at boyligini rivojlantirish masalalari turli olimlar tomonidan tadqiq etilgan. O'zbek tilshunosligida O. Azizov tilshunoslikka kirish doirasida so'z boyligi va uning tahlili masalalarini o'rgangan [1]. H. Jamolxonov o'zining "Hozirgi o'zbek adabiy tili" asarida sinonim va antonimlarning til tizimidagi o'rniga to'xtalib o'tgan [4]. Sh. Rahmatullayevning "O'zbek tilining izohli lug'ati" bu yo'nalishdagi fundamental manba bo'lib, o'quvchilarning lug'at boyligini oshirishda muhim amaliy qo'llanma vazifasini o'taydi [8]. B. Xasanov esa sinonimlarning nazariyasi va amaliyotiga bag'ishlangan keng qamrovli tadqiqot olib borgan [14]. Metodika sohasida H. Ne'matov va R. G'ulomov ona tili o'qitish metodikasi bo'yicha qimmatli tavsiyalar berganlar [7]. R. Sayfullayeva va boshqalar ham hozirgi o'zbek adabiy tilini o'rganishda yangicha yondashuvlarni taklif etganlar [11]. Lingvodidaktika yo'nalishida E. Umarov dolzarb masalalarni ko'rib chiqqan [13]. Xorijiy tadqiqotchilardan D. Crystal lingvistika va fonetika lug'ati orqali so'z boyligini o'rganishda keng tushunchalar bergan ...