KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-2024 oʻquv yilida umumtaʼlim maktablarida ona tili fanidan oʻzlashtirish darajasi oʻrtacha 78% ni tashkil etgan boʻlib [1], ayniqsa sintaksis boʻlimini oʻzlashtirishda qiyinchiliklar kuzatilmoqda, bu koʻrsatkich ayrim hududlarda 65% gacha tushib ketgan [2]. Xalqaro baholash dasturlari (PISA, TIMSS) natijalariga koʻra, oʻzbekistonlik oʻquvchilarning oʻqish va matn tushunish koʻnikmalari boʻyicha oʻrtacha ballari xalqaro oʻrtachadan pastroq [3]. Bu esa sintaksiskarini oʻqitish metodikalarini takomillashtirish zaruratini koʻrsatadi. Soʻz birikmasi va gap tuzilishini tushunmaslik nafaqat tilshunoslik bilimlarining kamayishiga, balki oʻquvchilarning umumiy kommunikativ kompetensiyalari rivojlanishiga ham salbiy taʼsir koʻrsatadi. Jahon miqyosida esa, taʼlim texnologiyalariga investitsiyalar hajmi yildan yilga ortib bormoqda. Masalan, 2023-yilda global EdTech (taʼlim texnologiyalari) bozori hajmi 285 milliard dollarni tashkil etib, 2030-yilga borib 800 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [4]. Bu raqamlar taʼlim sohasida innovatsion yechimlarga boʻlgan talabning yuqoriligini yaqqol koʻrsatadi. Bugungi kunda taʼlim jarayonida oʻquvchilarning mantiqiy fikrlash, tahlil qilish va maʼlumotlarni tizimlashtirish koʻnikmalarini rivojlantirish ustuvor vazifa hisoblanadi. Anʼanaviy oʻqitish usullari sintaksis kabi murakkab va abstrakt mavzularni oʻzlashtirishda yetarli samaradorlikni bera olmayapti. Klaster va konseptual xarita usullari maʼlumotlarni vizualizatsiya qilish, tushunchalar oʻrtasidagi aloqalarni aniqlash va oʻquvchilarning kognitiv jarayonlarini faollashtirishda katta imkoniyatlarga ega. Ammo, ona tili oʻqitish metodikasida, xususan sintaksisni oʻrgatishda ushbu usullarning ilmiy-amaliy asoslari yetarli darajada oʻrganilmagan, ularni qoʻllash boʻyicha aniq didaktik tavsiyalar va ularning samaradorligini oʻlchash mezonlari ishlab chiqilmagan. Ushbu kurs ishi aynan shu boʻshliqlarni toʻldirishga qaratilgan boʻlib, klaster va konseptual usullarning sintaksiskarini oʻqitishdagi oʻrni va samaradorligini chuqur tahlil qilish orqali taʼlim sifatini oshirishga hissa qoʻshadi. Mavjud muammo shundaki, sintaktik bilimlarni yodlashga emas, balki tushunish va amaliyotda qoʻllashga yoʻnaltirilgan metodik yechimlar dolzarb boʻlib qolmoqda. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha jahon mi ...