KURS ISHI

KIRISH O‘rnatilgan protsessorlar zamonaviy texnologiyalarning ajralmas qismiga aylangan bo‘lib, avtomobillar, tibbiy asbob-uskunalar, maishiy texnika va sanoat avtomatizatsiyasi kabi keng ko‘lamli sohalarda qo‘llaniladi. Global miqyosda o‘rnatilgan tizimlar bozori hajmi 2023-yilda taxminan 243.6 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lsa, 2030-yilga kelib bu ko‘rsatkich 400 milliard dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish ayniqsa, IoT (Internet of Things) texnologiyalarining jadal rivojlanishi, sun’iy intellektning har xil qurilmalarga integratsiyalashuvi va avtonom tizimlarga bo‘lgan talabning ortishi bilan bog‘liqdir. O‘zbekistonda ham raqamlashtirish strategiyasi doirasida o‘rnatilgan tizimlarga e’tibor kuchaymoqda. Masalan, "Raqamli O‘zbekiston – 2030" strategiyasi doirasida intellektual transport tizimlari, aqlli shaharlar va raqamli qishloq xo‘jaligini rivojlantirishga katta investitsiyalar kiritilmoqda, bu esa o‘rnatilgan protsessorlarga bo‘lgan talabni oshirib, 2023-yilda ichki bozorning 15-20% ga o‘sishiga olib keldi [2]. Biroq, bu sohaning jadal rivojlanishiga qaramay, o‘rnatilgan protsessorlarning samaradorligi, energiya iste’moli va xavfsizligi masalalari haligacha dolzarb bo‘lib qolmoqda. Energiya samaradorligini oshirish, real vaqt rejimida ishlashni ta’minlash va kiberxavfsizlik tahdidlariga qarshi turish kabi muammolar sanoat va ilmiy hamjamiyat oldida turgan asosiy vazifalardan hisoblanadi. Ayniqsa, o‘rnatilgan tizimlarda sun’iy intellekt va mashinani o‘rganish algoritmlarini integratsiya qilishda yuqori hisoblash quvvati va resurslar talab etilishi, mavjud arxitekturalarning optimallashtirilishini va yangi texnologik yechimlarni talab qiladi. Shuningdek, turli sohalar uchun ixtisoslashgan protsessorlarga bo‘lgan ehtiyoj, ularning moslashuvchanligi va dasturlash imkoniyatlarini oshirish zarurati ham muhim masalalardandir. O‘rnatilgan protsessorlar sohasidagi tadqiqotlar uzoq tarixga ega bo‘lib, ko‘plab xalqaro olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, D. A. Patterson va J. L. Hennessy (2018) o‘zlarining "Computer Organization and Design" asarlarida RISC arxitekturasining tamoyillarini va uning o‘rnatilgan tizimlardagi afzalliklarini chuqur tahlil qilganlar [3]. A. S. Tanenbaum va T. Bos (2021) "Modern Operating Systems" kitobida real vaqt tizimlari uchun optimallashtirilgan mikrokontrollerlarning operatsion tizim arxitektural ...