KURS ISHI

KIRISH Raqamli ishlov berish unumdorligini baholash usullari, ayniqsa Kompyuter arxitekturasi fani doirasida, zamonaviy axborot texnologiyalari infratuzilmasining ajralmas qismi hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlar doirasida 2023-yilda axborot texnologiyalari sohasida eksport hajmi 340 million dollarga yetdi, bu o‘tgan yilga nisbatan 2,5 barobar o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Shuningdek, respublikada IT-park rezidentlari soni 2024-yil boshiga kelib 1800 dan oshdi, ularning yillik xizmat ko‘rsatish hajmi 1 milliard dollarni tashkil etishi kutilmoqda [2]. Bu o‘sish sur’atlari, raqamli ma’lumotlarni qayta ishlash tizimlarining unumdorligi va samaradorligini doimiy ravishda baholash va takomillashtirish zaruratini yanada kuchaytiradi. Tizimlar unumdorligini optimallashtirish nafaqat moliyaviy resurslarni tejashga, balki xizmat ko‘rsatish sifatini oshirishga va raqobatbardoshlikni ta’minlashga ham xizmat qiladi. Bugungi kunda raqamli ishlov berish tizimlarida unumdorlikni baholashga oid mavjud yondashuvlar asosan umumiy ko‘rsatkichlarga tayanib, ko‘pincha mahalliy sharoitlarning o‘ziga xos xususiyatlarini, jumladan, tarmoq infratuzilmasi, energetika cheklovlari va kadrlar salohiyatini to‘liq hisobga olmaydi. Mavjud usullar, masalan, FLOPS yoki Throughput kabi metrikalar, apparat ta’minotining texnik imkoniyatlarini o‘lchashda samarali bo‘lsa-da, real operatsion muhitda dasturiy ta’minot va apparat ta’minoti o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarni, shuningdek, inson omili va boshqaruv jarayonlarining unumdorlikka ta’sirini to‘liq baholay olmaydi. Natijada, korxonalar va tashkilotlar raqamli transformatsiya jarayonida unumdorlikni oshirish bo‘yicha investitsiyalarning real samaradorligini aniqlashda qiyinchiliklarga duch kelmoqdalar, bu esa xarajatlarning noto‘g‘ri taqsimlanishiga va kutilmagan operatsion muammolarga olib kelishi mumkin. Raqamli ishlov berish unumdorligini baholash sohasida jahon olimlari tomonidan ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Misol uchun, Daniel J. Bernstein (2001) o‘z ishlarida kriptografik operatsiyalar uchun optimallashtirilgan algoritmlar va ularning unumdorlikka ta’sirini chuqur o‘rgangan, xususan, "Curve25519" kabi yuqori samarali egri chiziqli kriptografiya protokollarini taklif qilgan [3]. John L. Hennessy va David A. Patterson (2019) kompyuter arxitekturasi bo‘yicha fundamental dar ...