KURS ISHI

KIRISH O‘rta umumta’lim maktablarida fizika va astronomiya fanlarini o‘qitishda amaliyotga yo‘naltirilgan yondashuvlarni joriy etish nafaqat nazariy bilimlarni mustahkamlash, balki o‘quvchilarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirish, tadqiqotchilik ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda kelajak kasb tanlashlariga asos yaratishda muhim ahamiyat kasb etadi. So‘nggi yillarda STEM (Fan, Texnologiya, Muhandislik, Matematika) ta’limiga bo‘lgan e’tiborning kuchayishi sababli, fizika va astronomiya kabi tabiiy fanlarga qiziqishni oshirish, ularning real hayotdagi tatbiqini ko‘rsatish zarurati tobora ortib bormoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yildagi farmonlaridan biriga ko‘ra, umumta’lim maktablarida tabiiy fanlar bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlarning ulushi 30% dan 50% ga oshirilishi ko‘zda tutilgan [1]. O‘zR Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, respublika maktablarida fizika va astronomiya fanlaridan fan to‘garaklariga qamrov 40% ga yetgan bo‘lsada, muntazam tashkil etiladigan ekskursiyalar ulushi atigi 15% ni tashkil etadi [2]. Bu ko‘rsatkich, masalan, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida o‘rtacha 65-70% ni tashkil etadi [3], bu esa bizda amaliy va tajribaviy ta’lim imkoniyatlaridan to‘liq foydalanilmayotganini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida esa 2023-yilda ta’limiy turizm bozori hajmi qariyb 350 milliard dollarni tashkil etgan va yillik o‘sish sur’ati 10% dan yuqori ekanligi qayd etilgan [4], bu esa ushbu yo‘nalishning nafaqat pedagogik, balki iqtisodiy salohiyatini ham namoyon etadi. Ushbu tadqiqot mavzusi aynan bugungi kunda ta’lim tizimi oldida turgan jiddiy muammolardan biri – nazariya va amaliyot o‘rtasidagi tafovutni bartaraf etishga qaratilganligi bilan dolzarb hisoblanadi. An’anaviy darslar ko‘pincha quruq nazariy bilimlarni berish bilan cheklanib qoladi, bu esa o‘quvchilarning fanlarga bo‘lgan qiziqishini pasaytiradi va ularda fanlarning kundalik hayotdagi ahamiyati haqida noto‘g‘ri tasavvur paydo bo‘lishiga olib keladi. Ayniqsa, fizika va astronomiya kabi murakkab fanlar real obyektlar, laboratoriyalar va ilmiy markazlar misolida ko‘rsatilmasa, o‘quvchilar ularni o‘zlashtirishda qiyinchiliklarga duch kelishadi. Hozirgi kunda maktablarda ekskursiya tashkil etishda yagona standart, metodik tavsiyalar yetishmasligi, moliyaviy va tashkiliy muammolar, xavfsizlik masalalari kabi qator hal etilmagan masalalar mavjud. Shuni ...