KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda oʻsimlikshunoslik va qishloq xoʻjaligini rivojlantirish davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 24-noyabrdagi “Qishloq xo‘jaligida zamonaviy agrotexnologiyalarni joriy etishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-379-sonli Qaroriga ko‘ra, mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 25%i qishloq xo‘jaligiga to‘g‘ri keladi [1]. Oʻsimliklarning genetik salohiyatini toʻliq roʻyobga chiqarish va mahsuldorligini oshirishda ularning hujayra boʻlinish jarayonlarini, xususan, mitoz va meyoz mexanizmlarini chuqur tushunish asosiy omillardan biridir. Oʻsimliklarning naslchilik ishlarida, yangi navlarni yaratishda hamda kasalliklarga chidamli turlarni ishlab chiqishda hujayra boʻlinishi jarayonlarining toʻgʻri kechishi fundamental ahamiyatga ega. Global miqyosda qishloq xoʻjaligi oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarishining 2050-yilga borib 70% ga oshirilishi talab etiladi [2]. Bu talabni qondirish uchun esa oʻsimliklarning genetik imkoniyatlaridan maksimal darajada foydalanish, ularning oʻsish va rivojlanish mexanizmlarini optimallashtirish zarurdir. O‘simliklarda mitoz va meyoz jarayonlari nafaqat fundamental biologik ahamiyatga ega, balki amaliy qishloq xo‘jaligida, biotexnologiyada va atrof-muhitni muhofaza qilishda ham muhim rol o‘ynaydi. Bugungi kunda iqlim o‘zgarishlari, tuproq degradatsiyasi va suv resurslari tanqisligi sharoitida o‘simliklarning stressga chidamliligini oshirish dolzarb muammoga aylangan. Mitoz va meyoz jarayonlarining o‘zgarishlari o‘simliklarning o‘sishi, rivojlanishi, urug‘ hosil qilishi va genetik barqarorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu jarayonlardagi nuqsonlar hosildorlikning pasayishiga, sifatning yomonlashuviga va yangi genetik mutatsiyalarning paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin [3]. Shu sababli, ushbu jarayonlarni chuqur o‘rganish, ularning mexanizmlarini tahlil qilish va nazorat qilish usullarini ishlab chiqish zamonaviy biologiya va qishloq xo‘jaligi oldida turgan hal etilmagan vazifalardandir. Tadqiqotlar oʻsimliklarning genetik injeneriyasi orqali yangi navlarni yaratishda aynan shu jarayonlarni boshqarishga qaratilgan boʻlib, bu esa oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlashda muhim hissa qoʻshadi. Mitoz va meyoz jarayonlarining oʻrganilganlik darajasi jahon miqyosida yuqori boʻlib, koʻplab yetakchi olimlar tomonidan funda ...