KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi yalpi ichki mahsulotning 25% ini tashkil etadi va mamlakat aholisining qariyb 30% ini ish bilan taʼminlaydi [1]. Biroq, so‘nggi yillarda iqlim o‘zgarishi va cho‘llanish jarayonlari kuchayishi natijasida ekin maydonlarining 25-30% ini tashkil etuvchi sug‘oriladigan yerlarda sho‘rlanish darajasi 3-5% ga oshgani kuzatilmoqda, bu esa hosildorlikni o‘rtacha 10-15% ga pasaytiradi [2]. Suv resurslarining tanqisligi ham dolzarb muammolardan bo‘lib, so‘nggi o‘n yillikda Amudaryo va Sirdaryo havzasidagi suv oqimi 10-12% ga kamaygan, bu qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari uchun ajratilayotgan suv hajmini 7-10% ga qisqartirgan [3]. Global miqyosda ham bioxilma-xillikning kamayishi tahdidi mavjud bo‘lib, BMTning Maʼlumotlariga ko‘ra, har yili 10 000 dan ortiq o‘simlik turlari yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida turibdi, bu esa ekotizimlar barqarorligiga salbiy taʼsir ko‘rsatmoqda [4]. Yuqorida qayd etilgan statistik maʼlumotlar o‘simliklarning yashash sharoitiga moslashuv mexanizmlarini chuqur o‘rganish va ekologik guruhlarini aniqlash naqadar muhimligini ko‘rsatmoqda. Global iqlim o‘zgarishlari, cho‘llanish, tuproq degradatsiyasi va sho‘rlanish kabi muammolar sharoitida o‘simliklarning stress omillariga qarshi turish qobiliyatini oshirish strategiyalarini ishlab chiqish zarurati ortmoqda. Ayniqsa, O‘zbekiston kabi qurg‘oqchil va sho‘rlangan hududlarda o‘simliklarning suv tanqisligi, yuqori harorat va tuz konsentratsiyasiga moslashuvini tushunish qishloq xo‘jaligida hosildorlikni oshirish, cho‘llangan maydonlarni o‘zlashtirish va noyob o‘simlik turlarini saqlab qolish uchun fundamental ahamiyat kasb etadi. Mavjud tadqiqotlar o‘simliklarning moslashuv qobiliyatini to‘liq qamrab olmagan bo‘lib, ularning genetik, fiziologik va morfologik mexanizmlarini zamonaviy yondashuvlar asosida chuqurroq tahlil qilish, shuningdek, mahalliy sharoitlarga xos ekologik guruhlarni aniqlash orqali ulardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish muhim ilmiy va amaliy muammo hisoblanadi. O‘simliklarning yashash sharoitiga moslashuvi va ekologik guruhlari mavzusi jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan keng o‘rganilgan. Masalan, J.P. Grime (1979) o‘zining "O‘simlik strategiyalari, o‘simliklar guruhi va ekosistemalari" nomli fundamental ishida stress, buzilish va raqobatga asoslangan o‘simlik strategiyalarining "CSR modeli"ni taklif qilib, o‘simliklarning ekolo ...