KURS ISHI

KIRISH Oʻz-oʻzini anglash va "Men" konsepsiyasi psixologik tadqiqotlarning markaziy yoʻnalishlaridan biri hisoblanib, inson shaxsiyatining shakllanishi va rivojlanishida hal qiluvchi rol oʻynaydi. Jahon miqyosida shaxsiy rivojlanish bozorining hajmi 2023-yilda 49,8 milliard AQSH dollarini tashkil etgan [1], bu sohaning global ahamiyatidan dalolat beradi. Xususan, oʻz-oʻzini anglash bilan bogʻliq seminar va treninglarga boʻlgan talab yiliga oʻrtacha 12,5% ga oʻsib, 2028-yilga borib 90 milliard AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. Oʻzbekistonda esa, aholi, ayniqsa, yoshlar orasida psixologik maslahatga boʻlgan ehtiyoj soʻnggi besh yilda 30% ga oshgan [3]. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yildagi "Inson qadri va faol fuqarolik pozitsiyasini mustahkamlash toʻgʻrisida"gi farmonida shaxsiy rivojlanish, ayniqsa, oʻz-oʻzini anglash orqali fuqarolarning hayot sifatini yaxshilashga alohida eʼtibor qaratilgan [4]. Ushbu statistik maʼlumotlar va davlat siyosatidagi ustuvorliklar oʻz-oʻzini anglash va "Men" konsepsiyasini chuqur oʻrganishning nazariy va amaliy dolzarbligini yaqqol koʻrsatadi. Bugungi tez oʻzgaruvchan globalizatsiya sharoitida, shaxsning oʻzini anglab yetishi, oʻzining kuchli va zaif tomonlarini idrok etishi, qadriyatlar tizimini shakllantirishi har qachongidan ham muhimroq. Psixologik muammolarning, jumladan, stress, depressiya va oʻziga boʻlgan ishonchsizlikning ortishi (OʻzR Sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda psixologik yordamga murojaatlar soni 15% ga oʻsgan [5]) shaxsning ichki dunyosi bilan uygʻunlikka erisha olmasligi bilan bevosita bogʻliq. Mavjud adabiyotlar va amaliyotda oʻz-oʻzini anglash jarayonlarining toʻliq mexanizmlari, uning yoshga va madaniy xususiyatlarga bogʻliqligi, shuningdek, "Men" konsepsiyasining barqaror rivojlanishiga taʼsir etuvchi omillar borasida hali ham yetarli darajada tahlil qilinmagan boʻshliqlar mavjud. Ayniqsa, Oʻzbekistonning madaniy-ijtimoiy kontekstida oʻz-oʻzini anglashning oʻziga xos xususiyatlari, shaxsiy va jamoaviy qadriyatlar uygʻunligi kabi jihatlar kam oʻrganilgan. Bu esa mazkur tadqiqotning zaruriyatini yanada oshiradi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng qamrovli boʻlib, koʻplab psixologlar bu yoʻnalishda fundamental tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, amerikalik psixolog Uilyam Jeyms (William James, 1890) oʻzining "Psixologiya tamoyil ...