KURS ISHI

KIRISH So'nggi yillarda O'zbekiston iqtisodiyotida jadal islohotlar amalga oshirilmoqda. 2023-yil yakunlari bo‘yicha O‘zbekiston yalpi ichki mahsuloti (YaIM) o‘sish sur’ati 6%ni tashkil etib, bu ko‘rsatkich Jahon bankining 5.5% prognozidan yuqori bo‘ldi [1]. Xususan, sanoat ishlab chiqarish hajmi 6.4%ga, xizmat ko‘rsatish sohasi 6.8%ga, qishloq xo‘jaligi esa 4.1%ga o‘sdi [2]. Bu o‘sish, asosan, infratuzilmani modernizatsiya qilish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar natijasidir. Mamlakatning tashqi savdo aylanmasi ham sezilarli darajada oshib, 2023-yilda 60.1 milliard dollarni tashkil etdi, bunda eksport hajmi 24.5 milliard dollarga yetdi [3]. Ushbu raqamlar islohotlarning ilk samaralaridan dalolat berib, iqtisodiy o‘sish uchun mustahkam poydevor yaratayotganini ko‘rsatmoqda. Shu bilan birga, O'zbekiston iqtisodiyotidagi islohotlarning natijadorligini oshirish, barqaror o'sish sur'atlarini saqlab qolish va investitsiyaviy jozibadorlikni yanada oshirish borasida hal etilmagan bir qator muammolar mavjud. Xususan, valyuta siyosatini yanada liberallashtirish, inflyatsiyani jilovlash [4], institutsional islohotlarni chuqurlashtirish, raqamlashtirish jarayonlarini tezlashtirish va investitsiyalarning Qoplash Ko'rsatkichi (ROI)ni oshirish masalalari dolzarb bo'lib qolmoqda. Bundan tashqari, islohotlarning aholi turmush darajasiga ta'sirini yanada kuchaytirish, mehnat bozori samaradorligini oshirish va iqtisodiy o'sish omillarini kompleks tahlil qilish muhim amaliy va nazariy ahamiyat kasb etadi. Bu jihatlar mazkur kurs ishining tadqiqot yo‘nalishini belgilab beradi. Iqtisodiy islohotlar va o'sish nazariyalari bo'yicha jahon olimlari tomonidan ko'plab fundamental tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, D. Rodrik (Dani Rodrik) (1997) o'zining "Globalizatsiya shubhasida" asarida mamlakatlar taraqqiyotida institutsional islohotlarning o'rni va ularni amalga oshirishdagi siyosiy iqtisodiy cheklovlarni tahlil qilgan [5]. R. Lukas (Robert Lucas) (1988) "Iqtisodiy rivojlanish mexanikasi" asarida inson kapitalining iqtisodiy o'sishdagi hal qiluvchi rolini ta'kidlab, investitsiyalar va ta'limning o'zaro bog'liqligini ko'rsatgan [6]. D. Acemoglu (Daron Acemoglu) va J. Robinson (James Robinson) (2012) o'zlarining "Nega millatlar muvaffaqiyatsiz bo'ladi" nomli fundamental asarlarida iqtis ...