KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida raqamli aktivlar bozori so‘nggi yillarda jadal rivojlanib, moliyaviy innovatsiyalar uchun yangi imkoniyatlar ochmoqda. O‘zbekiston Milliy bankining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, raqamli aktivlar bilan bog‘liq tranzaksiyalar hajmi 2022-yilga nisbatan 45% ga o‘sib, qariyb 350 million dollarga yetgan [1]. Jahon miqyosida esa, raqamli aktivlar bozorining umumiy kapitallashuvi 2024-yil boshida 2 trillion dollardan oshdi, bu esa global iqtisodiyotda ularning ortib borayotgan rolini yaqqol ko‘rsatadi [2]. Xususan, 2023-yilda kriptovalyuta va tokenlar savdosi O‘zbekiston valyuta birjasida jami savdo hajmining 1.5% ini tashkil etdi, bu esa ikki yil avvalgi ko‘rsatkichdan qariyb uch barobar yuqori [3]. Ushbu raqamlar mamlakat moliya tizimida raqamli aktivlarga bo‘lgan qiziqish va ularning o‘sib borayotgan ahamiyatini tasdiqlaydi, shu bilan birga, ularni tartibga solish va samarali foydalanish bo‘yicha chuqur tadqiqotlar o‘tkazish zaruratini keltirib chiqaradi. Raqamli aktivlardan foydalanish istiqbollari hozirgi dinamik makroiqtisodiyot sharoitida alohida dolzarblikka ega. Global miqyosda blokcheyn texnologiyasi va raqamli aktivlar moliyaviy xizmatlarni demokratlashtirish, tranzaksiya xarajatlarini kamaytirish va moliyaviy inklyuzivlikni oshirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda. Biroq, O‘zbekiston moliya tizimida ushbu innovatsiyalarni joriy etishda bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Bularga huquqiy baza mukammal emasligi, texnologik infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi, aholi va moliyaviy tashkilotlar orasida raqamli savodxonlikning pastligi hamda kiberxavfsizlik tahdidlari kiradi. Mazkur omillar raqamli aktivlarning moliyaviy tizimga to‘liq integratsiyalashuviga to‘siq bo‘lib, ularning mamlakat iqtisodiyoti uchun yaratishi mumkin bo‘lgan imkoniyatlarni cheklaydi. Ushbu kurs ishi raqamli aktivlarning O‘zbekiston moliya tizimiga integratsiyalashuvi jarayonidagi mavjud bo‘shliqlarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Raqamli aktivlar va blokcheyn texnologiyalariga oid ilmiy adabiyotlar doimiy ravishda kengayib bormoqda. Jahon miqyosida S. Nakamoto (2008) o‘zining "Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System" nomli maqolasida markazlashmagan raqamli valyuta konsepsiyasini va blokcheyn tamoyillarini birinchi bo‘lib ta’riflab berdi, bu esa bugungi raqa ...