KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida fuqarolik institutlarining shakllanishi hamda faoliyati (1991-2025-yillar, siyosiy partiyalar misolida) mavzusi jamiyatning siyosiy hayotidagi muhim o‘zgarishlarni aks ettiradi. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga ko‘ra, 2023-yil yakuniga ko‘ra mamlakatda rasman ro‘yxatga olingan nodavlat notijorat tashkilotlari (NNT) soni 11 000 dan oshdi, bu 2017-yilga nisbatan 2 barobardan ko‘proqdir [1]. Jumladan, siyosiy partiyalarga a’zo bo‘lgan fuqarolar soni ham sezilarli darajada ortib, 2023-yil oxiriga kelib 1.5 million kishidan oshdi [2]. Bu ko‘rsatkichlar mustaqillik yillarida fuqarolik jamiyati institutlariga, xususan siyosiy partiyalarga bo‘lgan qiziqish va ularning jamiyatdagi o‘rni oshib borayotganini ko‘rsatadi. Fuqarolik institutlari faoliyatining samaradorligini oshirish, ularning demokratik jarayonlardagi ishtirokini kuchaytirish hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish masalasi bugungi kunda davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir [3]. Prezident Sh.M.Mirziyoyevning Oliy Majlisga murojaatnomasida ham fuqarolik jamiyati institutlarini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilgan bo‘lib, ularning davlat va jamiyat o‘rtasidagi ko‘prik vazifasini bajarishdagi roli ta’kidlangan [4]. Ushbu jihatlar mavzuning nafaqat nazariy, balki amaliy ahamiyatini ham oshiradi. Bugungi kunda O‘zbekiston jamiyatida kechayotgan keng ko‘lamli islohotlar sharoitida fuqarolik institutlarining, xususan siyosiy partiyalarning roli va maqomini qayta ko‘rib chiqish zarurati paydo bo‘lmoqda. Fuqarolik institutlari demokratiyani mustahkamlash, fuqarolarning siyosiy jarayonlarda faol ishtirokini ta’minlash, qonun ustuvorligini mustahkamlash hamda aholining ijtimoiy-iqtisodiy muammolarini hal etishda muhim vosita hisoblanadi. Shunga qaramay, siyosiy partiyalarning jamiyatdagi real ta’siri, ularning elektorat bilan o‘zaro aloqasi mexanizmlari, qolaversa, partiyalar faoliyatining samaradorligini baholash mezonlari borasida hanuzgacha hal etilmagan bir qator muammolar mavjud. Xususan, partiyalar faoliyatini siyosiy antropologiya nuqtai nazaridan, ya’ni ularning jamiyatdagi ramziy-marosimiy shakllanishi, kundalik hayotdagi fuqarolik faolligiga ta’siri va mahalliy ishtirok madaniyatini shakllantirishdagi o‘rni chuqur o‘rganilmagan. Shuningdek, partiyalarning siyosiy pluralizm va demokratlashtirish jarayonlariga qo‘shgan ...