KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida “Ijtimoiy davlat” konsepsiyasining huquqiy asoslari va uni amalga oshirish mexanizmlarini tahlil qilish, bugungi kunda mamlakatda olib borilayotgan keng ko‘lamli islohotlarning ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining yangi tahririda mamlakat “ijtimoiy davlat” deb e'lon qilinishi ushbu yo‘nalishdagi islohotlarni yangi bosqichga olib chiqdi va fuqarolarning ijtimoiy himoyasini kuchaytirish, aholining barcha qatlamlari uchun munosib turmush sharoitini yaratishga qaratilgan siyosatning strategik yo‘nalishini belgilab berdi. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda ijtimoiy sohaga yo‘naltirilgan xarajatlar izchil oshib bormoqda. Xususan, 2023-yil Davlat budjetining ijtimoiy sohaga ajratilgan ulushi umumiy xarajatlarning 50% dan ortig‘ini tashkil etdi [1], bu ko‘rsatkich rivojlangan mamlakatlardagi o‘rtacha ko‘rsatkichlarga yaqinlashmoqda. Jumladan, kambag‘allik darajasini 2022-yildagi 14,1% dan 2023-yilda 11% gacha tushirishga erishildi [2], bu esa hukumatning ijtimoiy davlat tamoyillarini amalga oshirish borasidagi sa'y-harakatlarining amaliy natijasidir. Shu bilan birga, 2023-yilda “Ijtimoiy himoya yagona reyestri” orqali 2,4 milliondan ortiq aholi qamrab olindi, bu esa 2020-yilga nisbatan 2,5 barobar ko‘pdir [3]. Mazkur raqamlar “ijtimoiy davlat” tamoyilining nafaqat deklarativ xarakterga ega ekanligini, balki real hayotda ijtimoiy siyosatning asosiy ustuvor yo‘nalishiga aylanayotganini ko‘rsatadi. “Ijtimoiy davlat” konsepsiyasini O‘zbekiston sharoitida joriy etish va rivojlantirish mavzusi bugungi kunda juda katta ahamiyat kasb etadi, chunki u nafaqat aholi farovonligini oshirish, balki jamiyatda adolat va tenglikni ta'minlashning muhim kafolati hisoblanadi. Mamlakatdagi ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar, bozor munosabatlariga o‘tish jarayonida aholining ayrim qatlamlari uchun yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan ijtimoiy xavflarni yumshatish, ta'lim, sog‘liqni saqlash, ijtimoiy nafaqalar tizimini mustahkamlash zarurati mavzuni yanada dolzarb qiladi. Shu bilan birga, aholining moliyaviy savodxonligini oshirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash orqali ijtimoiy barqarorlikni ta'minlash ham ushbu mavzu doirasida hal etilishi lozim bo‘lgan dolzarb muammolar qatoriga kiradi. Bugungi kunda O‘zbekiston hukumati tomonidan aholining ijtimoiy himoyasini kuchaytirish, inson kapitalini rivojlantirishga qarat ...