KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda chorvachilik iqtisodiyotning muhim tarmoqlaridan biri boʻlib, aholini oziq-ovqat mahsulotlari bilan taʼminlash va qishloq xoʻjaligi yalpi mahsulotining shakllanishida muhim oʻrin tutadi. Respublika Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda qishloq, oʻrmon va baliq xoʻjaligi mahsulotlari (xizmatlari) hajmi 383,2 trillion soʻmni tashkil etgan, shundan chorvachilikning ulushi salmoqli hisoblanadi [1]. Biroq, chorvachilik sohasi gelmintozlar kabi parazitar kasalliklar tufayli katta iqtisodiy yoʻqotishlarga duch kelmoqda. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) hisobotlariga koʻra, butun dunyo boʻyicha parazitar kasalliklar tufayli chorva mahsuldorligi 10-25% ga kamayadi va bu global miqyosda yillik iqtisodiy zarar 300 milliard dollardan oshadi [2]. Oʻzbekistonda ham parazitar kasalliklar, xususan, gelmintozlar tufayli chorva mollari orasida kasallanish darajasi yuqori boʻlib, bu goʻsht, sut va jun mahsulotlari ishlab chiqarishning pasayishiga, mollarning oʻsishdan qolishiga va hatto oʻlimiga olib kelmoqda. Veterinariya xizmatlari davlat qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, respublikada chorva mollari orasida gelmintozlar bilan kasallanish darajasi oʻrtacha 30-40% ni tashkil etadi, baʼzi hududlarda esa bu koʻrsatkich 60% ga yetishi mumkin, bu esa yillik iqtisodiy zarar 50 milliard soʻmdan oshishi taxmin qilinadi [3]. Bu esa chorva mollari gelmintozlariga qarshi samarali kurash choralarini ishlab chiqish va ularni amaliyotga joriy etishning dolzarbligini koʻrsatadi. Bugungi kunda, Oʻzbekistonda chorva mollari gelmintozlari muammosi nafaqat chorvachilik iqtisodiyotiga taʼsir qilmoqda, balki oziq-ovqat xavfsizligi va aholi salomatligi uchun ham jiddiy xavf tugʻdirmoqda. Koʻplab gelmintozlar zoonoz tabiatga ega boʻlib, hayvonlardan odamlarga yuqishi mumkin [4]. Jumladan, ekinokokk, sistitserkoz kabi gelmintlar inson salomatligi uchun ham xavflidir. Mazkur muammoni hal etishda ikki qanotli hasharotlar (Diptera) – pashshalar, chivinlar kabi vektorlarning roli yetarlicha oʻrganilmagan. Ular gelmint tuxumlari yoki lichinkalarini bir hayvondan ikkinchisiga, shuningdek, suv havzalari va yaylovlarga tarqatishda muhim vositachi hisoblanadi. Oʻzbekistonda ikki qanotli hasharotlar faunasining xilma-xilligi va ularning epizootologik ahamiyati boʻyicha tizimli tadqiqotlar yetarli emas. Mavjud tadqiqotlar asosan gelmintlarning oʻziga qaratilgan boʻ ...