KURS ISHI

KIRISH Jinoiy uyushmalar va uyushgan jinoyatchilik bugungi kunda global tahdid boʻlib, u iqtisodiyotga, siyosiy barqarorlikka va jamiyat xavfsizligiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Narkotiklar va Jinoyatchilik boʻyicha idorasi (UNODC) maʼlumotlariga koʻra, transmilliy uyushgan jinoyatchilikning global iqtisodiy qiymati yillik 1,6 trillion dollardan ortiqni tashkil etadi [1]. Xususan, giyohvand moddalar savdosi taxminan 426 milliard dollarga [2], odam savdosi esa 150 milliard dollarga baholanadi [3]. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda respublikada uyushgan jinoyatchilik bilan bogʻliq qonunbuzarliklar soni avvalgi yilga nisbatan 12% ga oshgan [4]. Ichki ishlar vazirligi tahlillari shuni koʻrsatadiki, uyushgan jinoiy guruhlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlar iqtisodiy jinoyatlarning umumiy hajmining taxminan 18% ini tashkil etadi, bu esa davlat budjetiga milliardlab soʻm zarar yetkazadi [5]. Ushbu raqamlar jinoiy uyushmalar faoliyatining nafaqat global, balki Oʻzbekiston miqyosida ham ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka jiddiy tahdid solayotganini yaqqol koʻrsatmoqda. Ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, hozirgi globallashuv davrida transmilliy jinoiy tarmoqlarning faollashuvi bilan yanada kuchaymoqda. Jinoiy uyushmalar nafaqat anʼanaviy jinoyat turlari, balki kiberjinoyatlar, terrorizmni moliyalashtirish va narkotrafik kabi murakkab sohalarda ham faoliyat yuritib, davlatning huquqni muhofaza qilish tizimini sinovdan oʻtkazmoqda. Oʻzbekistonda jinoiy uyushmalarning tashkil etilishi va faoliyatining huquqiy xususiyatlarini chuqur oʻrganish, ularga qarshi kurash mexanizmlarini takomillashtirish zarurati bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Mavjud qonunchilikdagi boʻshliqlarni aniqlash, huquqni qoʻllash amaliyotidagi muammolarni bartaraf etish hamda xalqaro tajribalarni inobatga olgan holda milliy tizimni modernizatsiya qilish hal etilmagan muammolar sirasiga kiradi. Bu esa mazkur kurs ishining ilmiy va amaliy ahamiyatini belgilaydi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli tadqiqotlar obyekti bo'lgan. Xalqaro miqyosda Maykl Uilyams (Michael Williams) (2015) o'z tadqiqotlarida uyushgan jinoyatchilikning iqtisodiy modelini ishlab chiqib, uning davlat iqtisodiyotiga ta'sirini miqdoriy jihatdan baholadi [6]. Jan-Pyer Kastel (Jean-Pierre Castel) (20 ...