KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda moliya bozorini rivojlantirishda pul-kredit siyosatining oʻrni masalasi bugungi kunda iqtisodiy islohotlarning markaziy nuqtalaridan biri hisoblanadi. Jahon fond birjalari kapitalizatsiyasi 2023-yil yakuniga koʻra qariyb 110 trillion AQSH dollarini tashkil etgan boʻlsa [1], Oʻzbekiston fond bozorining umumiy kapitalizatsiyasi 2024-yil may holatiga koʻra taxminan 100 trillion soʻmni (qariyb 8 milliard AQSH dollari) tashkil etib, yalpi ichki mahsulotning (YaIM) atigi 10% ga yaqinini tashkil qilmoqda [2]. Bu koʻrsatkich rivojlangan mamlakatlardagi 100-200% va rivojlanayotgan mamlakatlardagi oʻrtacha 50-70% [3] bilan solishtirganda, Oʻzbekiston moliya bozorida sezilarli oʻsish salohiyati mavjudligini koʻrsatadi. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki 2023-yilda asosiy stavkani 14% darajasida saqlab qoldi va bu inflyatsiyani jilovlashda muhim rol oʻynadi, isteʼmol narxlari indeksi 2022-yildagi 12.3% dan 2023-yilda 9.2% ga tushdi [4]. Bu, oʻz navbatida, moliya bozorida barqarorlikni taʼminlash uchun zamin yaratdi. Mamlakatimizda ipoteka garovli obligatsiyalar bozori endi shakllanmoqda, umumiy hajm 2023-yil yakuniga koʻra 2 trillion soʻmga yetdi [5]. Shu bilan birga, 2023-yilda korporativ obligatsiyalar emissiyasi 5 trillion soʻmdan oshdi, bu 2022-yilga nisbatan 25% oʻsishni koʻrsatadi [6]. Ushbu tadqiqot aynan Oʻzbekiston moliya bozorini rivojlantirishda pul-kredit siyosatining oʻrni masalasining dolzarbligini oshirib, mamlakat iqtisodiyotining barqaror oʻsishini taʼminlashda, investitsion muhitni yaxshilashda va xorijiy kapitalni jalb qilishda fundamental ahamiyat kasb etadi. Pul-kredit siyosati orqali asosiy stavkani optimallashtirish, ochiq bozor operatsiyalarini samarali boshqarish va majburiy rezervlar mexanizmlarini takomillashtirish moliya bozorining likvidligini oshirish, diversifikatsiyasini taʼminlash va investitsiya vositalari qamrovini kengaytirish imkonini beradi. Biroq, inflyatsiya bosimi, xalqaro kapitallar oqimining oʻzgaruvchanligi va ichki moliya bozorining nisbatan cheklanganligi kabi omillar Markaziy bank oldiga yangi strategik vazifalarni qoʻymoqda. Xususan, moliya bozorining institutsional investorlar bazasini kengaytirish, yangi moliyaviy instrumentlarni joriy etish va aholining moliyaviy savodxonligini oshirish kabi masalalar hal etilmaganligicha qolmoqda, bu esa ushbu tadqiqotning amaliy ahamiyatini yanada kuchaytir ...