KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiyot nazariyasi fani, iqtisodiy jarayonlarning murakkab tabiatini anglash va iqtisodiy siyosatni shakllantirishda fundamental ahamiyat kasb etadi. Jahon iqtisodiyotining umumiy hajmi 2023-yilda taxminan 105 trillion dollarni tashkil etgani holda [1], ushbu ulkan tizimning harakatlantiruvchi kuchlari, uning rivojlanish qonuniyatlari va subyektlarining xulq-atvorini o'rganish dolzarbligini yanada oshiradi. Xususan, O'zbekiston iqtisodiyotida yalpi ichki mahsulot (YIM) o'sish sur'atlari 2023-yilda 6% ga yetdi [2], aholi jon boshiga to'g'ri keladigan YIM esa 2500 AQSh dollaridan oshdi [2]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiy o'sish sur'atlari saqlanib qolayotganligini ko'rsatsada, iqtisodiyot nazariyasi oldida resurslarni samarali taqsimlash, kambag'allikni qisqartirish va barqaror rivojlanishni ta'minlash kabi hal etilishi lozim bo'lgan qator masalalar turibdi. Ushbu masalalarni nazariy jihatdan asoslash va ularga amaliy yechimlar taklif etish zamonaviy iqtisodiy fanning ustuvor vazifalaridan hisoblanadi. Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida iqtisodiyot nazariyasining klassik qoidalari yangi chaqiriqlar va sharoitlarga moslashishni talab etmoqda. Iqtisodiy qaror qabul qilish jarayonlarida inson xulq-atvorining ratsionallikdan chetga chiqishi, axborot asimmetriyasi va institutsional muhitning o'rni ortib borayotgani, fan predmeti va uslubiga yangi yondashuvlarni taqozo etadi. Masalan, pandemiyadan keyingi davrda global ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar va inflatsion bosimlar fonida, markaziy banklarning monetar siyosati samaradorligini baholash, xalqaro savdo munosabatlarida yangi xavf-xatarlarni tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shuningdek, O'zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, xususan, bozor mexanizmlarini joriy etish, raqobat muhitini yaxshilash va investitsion jozibadorlikni oshirish borasidagi sa'y-harakatlar ham iqtisodiyot nazariyasi doirasida chuqur ilmiy tahlil va nazariy asoslashni talab etadi. Aynan shu sababli, iqtisodiyot nazariyasining predmetini va uning o'rganish uslublarini zamonaviy talablar asosida qayta ko'rib chiqish, mavjud bo'shliqlarni aniqlash va ilmiy tadqiqotlar uchun yangi yo'nalishlarni belgilash dolzarb ilmiy muammo hisoblanadi. Iqtisodiyot nazariyasi fanining predmet va uslubiga oid tadqiqotlar jahon miqyosida uzoq tarixga ega bo'lib, ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rgani ...