KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda soliq siyosatining ustuvor yo'nalishlari global iqtisodiy jarayonlar va mamlakatning barqaror rivojlanish strategiyalari nuqtai nazaridan g'oyat dolzarb ahamiyat kasb etadi. So'nggi yillarda O'zbekistonning YaIM hajmi sezilarli darajada o'sib, 2023-yilda 90 milliard AQSH dollaridan oshdi [1], byudjet daromadlari tarkibida soliq tushumlarining ulushi esa 2022-yilda 70% dan yuqoriroqni tashkil etdi [2]. Bu ko'rsatkichlar soliq siyosatining nafaqat byudjetni shakllantirishdagi, balki iqtisodiyotni rag'batlantirish, investitsion muhitni yaxshilash va aholi farovonligini oshirishdagi markaziy rolini yaqqol ko'rsatadi. Xususan, 2023-yilda O'zbekistonda soliq islohotlari doirasida qo'shilgan qiymat solig'i (QQS) stavkasi 15% dan 12% ga tushirilishi biznes faolligini oshirish va iqtisodiyotning raqobatbardoshligini kuchaytirishga qaratilgan muhim qadam bo'ldi [3]. Biroq, soliq tizimidagi barcha o'zgarishlarga qaramay, "yashirin iqtisodiyot"ning mavjudligi va ba'zi sohalarda soliq yukining nomutanosib taqsimlanishi kabi masalalar hali ham dolzarb muammolar sirasiga kiradi, bu esa soliq siyosatini doimiy takomillashtirish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, O'zbekistonning 2030-yilgacha bo'lgan rivojlanish strategiyasi doirasida iqtisodiy o'sish sur'atlarini saqlab qolish va mamlakatning investitsion jozibadorligini oshirish vazifalari bilan bog'liq. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, soliq siyosatidagi samarali islohotlar rivojlanayotgan mamlakatlarda YaIM o'sishiga o'rtacha 0.5-1% gacha qo'shimcha hissa qo'shishi mumkin [4]. O'zbekistonda soliq siyosati nafaqat byudjet barqarorligini ta'minlash, balki kichik va o'rta biznesni qo'llab-quvvatlash, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, shuningdek, soliq ma'muriyatchiligini soddalashtirish orqali korruptsiya xavfini kamaytirish va oshkoralikni oshirishga xizmat qilishi lozim. Hozirgi kunda yuqori texnologiyali sohalar va innovatsion korxonalarni soliq imtiyozlari orqali rag'batlantirish mexanizmlari yetarli darajada ishlamayapti, bu esa ilmiy-texnik taraqqiyotga asoslangan iqtisodiyotni shakllantirishga to'siq bo'lmoqda. Shu sababli, soliq siyosatining ustuvor yo'nalishlarini chuqur tahlil qilish va aniq tavsiyalar ishlab chiqish iqtisodiy o'sish sur'atlarini tezlashtirish hamda ijtimoiy adolatni ta'minlash uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Soliq siyosati masalal ...