KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-2024 o‘quv yilida umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida faoliyat ko‘rsatayotgan pedagoglarning 12.8% i yosh mutaxassislar bo‘lib, ularning pedagogik mahorati va nazokatini shakllantirish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi [1]. So‘nggi besh yilda mamlakatimizda ta’lim sohasi xodimlarining malakasini oshirishga yo‘naltirilgan davlat budjetidan ajratilgan mablag‘lar 35% ga oshgan bo‘lsada, o‘qituvchilarning kasbiy odob-axloq qoidalariga rioya etishi borasidagi shikoyatlar soni yiliga o‘rtacha 7% ga kamayish o‘rniga, aksincha, 3% ga oshgan [2]. Bu ko‘rsatkichlar pedagogik nazokatning amaliy ta’lim jarayonidagi o‘rni va ahamiyatiga yetarlicha e’tibor berilmayotganligini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida pedagogik etika va nazokatga oid tadqiqotlar soni 2020-yildan beri 25% ga o‘sgan, bu esa mazkur masalaning global ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi [3]. Xususan, UNESCOning "Ta'limda axloqiy me'yorlar" dasturiga ko'ra, ta'lim muassasalarida pedagogik nazokat darajasini oshirish ta'lim sifati va o'quvchilarning maktabga bo'lgan munosabatini yaxshilashda asosiy omil hisoblanadi [4]. Bugungi kunda ta’lim tizimida o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi muloqot madaniyatini oshirish, pedagoglarning kasbiy kompetentligini pedagogik nazokat nuqtai nazaridan takomillashtirish zarurati yaqqol sezilmoqda. Ta’lim jarayonidagi zo‘ravonlik, stress va norozilik holatlari ko‘pincha pedagogik nazokatning yetishmasligi bilan bog‘liq bo‘lib, bu muammolarni hal etish ta’lim muhitini sog‘lomlashtirish va o‘quvchilarning psixologik qulayligini ta’minlash uchun muhim ahamiyatga ega [5]. Pedagogik nazokatning tarixi, nazariy asoslari va amaliy tatbiqi bilan bog‘liq ilmiy tadqiqotlar hanuzgacha yetarli darajada emas, mavjud adabiyotlarda ko‘proq pedagogik etika masalalari yoritilgan bo‘lib, nazokatning o‘ziga xos jihatlari chuqur o‘rganilmagan. Ayniqsa, o‘zbek milliy pedagogik an’analari va zamonaviy ta’lim tizimida pedagogik nazokatning tutgan o‘rni va uning rivojlanish yo‘nalishlari bo‘yicha kompleks tadqiqotlarga ehtiyoj yuqori. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha, jahon ilmiy jamoatchiligida pedagogik nazokat va etika masalalariga katta e’tibor qaratilgan. Masalan, J. Dewey (1938) o‘zining “Demokratiya va ta’lim” asarida pedagogning o‘quvchiga bo‘lgan hurmatining muhimligini va o‘quvchining shaxsiy ...