KURS ISHI

KIRISH Dunyo bozorida sanoat avtomatlashtirish texnologiyalari, jumladan, PLC (Dasturlanadigan mantiqiy kontroller) tizimlarining global hajmi 2023-yilda 16,7 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2030-yilga borib yillik o‘rtacha 7,5% o‘sish sur’ati bilan 28,1 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o‘sish raqamli transformatsiya jarayonlarining sanoat ishlab chiqarishidagi jadallashuvi, energiya samaradorligini oshirish va ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish zarurati bilan bevosita bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasida ham so‘nggi yillarda sanoat ishlab chiqarish hajmi sezilarli darajada oshmoqda. Misol uchun, 2023-yilda sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 2022-yilga nisbatan 5,6% ga o‘sgan bo‘lib, bu o‘sishda avtomatlashtirish va raqamlashtirish texnologiyalarining joriy etilishi muhim o‘rin tutadi [2]. Ayniqsa, energetika, kimyo, oziq-ovqat va qurilish materiallari sanoatida haroratni aniq nazorat qilish tizimlariga bo‘lgan talab ortib bormoqda, chunki bu jarayonlar mahsulot sifati, xavfsizlik va resurs samaradorligi bilan bevosita bog‘liqdir. Bugungi kunda texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish, ayniqsa haroratni nazorat qilish tizimlarini zamonaviy talablar darajasida tashkil etish dolzarb muammo hisoblanadi. An’anaviy nazorat usullari ko‘pincha yuqori aniqlik, tezkorlik va moslashuvchanlik talablariga javob bermaydi, bu esa ishlab chiqarishdagi uzilishlarga, energiya isrofiga va mahsulot sifatining pasayishiga olib kelishi mumkin. Shu nuqtai nazardan, PLC yordamida haroratni nazorat qilish tizimlarini joriy etish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, xarajatlarni kamaytirish, mahsulot sifatini kafolatlash va inson omili ta’sirini minimallashtirish imkoniyati yuzaga keladi. Ushbu kurs ishi aynan shunday zamonaviy yechimlarni o‘rganish, mavjud muammolarni tahlil qilish va ularga samarali yechimlar taklif etishga qaratilgan bo‘lib, bu bilan texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish fanining amaliy rivojlanishiga hissa qo‘shish ko‘zda tutilgan. PLC yordamida haroratni nazorat qilish tizimlari bo‘yicha jahonda ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J. Smith va K. Jones (2019) o‘z tadqiqotlarida PID nazoratchi algoritmilarining sanoat pechlarida haroratni aniq nazorat qilishda PLC bilan integratsiyalashuv samaradorligini tahlil qilib, 15% gacha energiya tejashga erishish mumkinligini isbotl ...