KURS ISHI

KIRISH Oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash va qishloq xo'jaligi mahsulotlarini yetishtirishda bug'doydoshlar (Poaceae oilasi) oilasiga mansub o'simliklar butun dunyo bo'ylab hal qiluvchi rol o'ynaydi. Jahon oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi tashkiloti (FAO) ma'lumotlariga ko'ra, 2023 yilda global g'alla ishlab chiqarish 2,836 million tonnani tashkil etgan bo'lib [1], bu umumiy ekin maydonlarining qariyb 70% ini egallaydi [2]. O'zbekistonda esa 2023 yilda g'alla ekinlari maydoni 1,35 million gektarni tashkil etib, 7,7 million tonna hosil olingan [3], bu mamlakatning umumiy qishloq xo'jaligi yalpi mahsulotining 25% dan ortig'ini tashkil qiladi [4]. Ushbu oila vakillari nafaqat insoniyatning asosiy oziq-ovqat manbai (bug'doy, sholi, makkajo'xori) hisoblanadi, balki chorvachilikda yem-xashak bazasi, bioyoqilg'i ishlab chiqarishda xomashyo va ekologik tizimlarning barqarorligini ta'minlashda ham muhim ahamiyat kasb etadi [5]. Poaceae oilasining tur xilma-xilligi va genetik resurslari global iqlim o'zgarishlari va yer degradatsiyasi sharoitida o'simlikchilikning barqaror rivojlanishi uchun fundamental asos bo'lib xizmat qiladi. Bugungi kunda dunyo aholisi sonining o'sishi, iqlim o'zgarishlari natijasida qishloq xo'jaligi yerlarining qisqarishi va suv resurslari tanqisligi sharoitida, Poaceae oilasiga mansub ekinlarning hosildorligini oshirish va ularning kasalliklarga, zararkunandalarga hamda noqulay muhit omillariga chidamliligini kuchaytirish dolzarb vazifadir. Ushbu maqsadlarga erishishda o'simliklarning morfologik xususiyatlarini chuqur o'rganish va taksonomik tahlil qilish muhim ahamiyatga ega. Morfologik belgilar asosida turlarni aniq identifikatsiya qilish, ularning genetik qarindoshlik aloqalarini ochish va genetik xilma-xilligini baholash seleksiya ishlarining samaradorligini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradi [6]. Hozirgi kunda Poaceae oilasi ichidagi ba'zi turlar, ayniqsa, tabiiy populyatsiyalarda uchraydigan yovvoyi qarindoshlarining morfologik turlari va kichik turlari to'liq o'rganilmagan, bu esa ularning genetik salohiyatidan to'liq foydalanish imkoniyatlarini cheklaydi [7]. Shuningdek, an'anaviy taksonomik yondashuvlar doimo ham turlar orasidagi murakkab evolyutsion munosabatlarni to'liq aks ettira olmaydi, bu esa zamonaviy molekulyar va numerik taksonomik metodlar bilan integratsiyani talab qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha ...