KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi geologiya va tog‘-kon sanoatida burg‘ulash ishlari neft va gaz qazib olish sanoatining fundamental qismi hisoblanadi. So‘nggi yillarda mamlakatimizda neft va gaz qazib olish hajmi barqaror sur’atlarda o‘sib bormoqda, biroq mavjud resurslarning murakkablashuvi va yangi konlarni o‘zlashtirish zarurati rotorli burg‘ulash texnologiyalarini takomillashtirishga bo‘lgan ehtiyojni oshirmoqda. Misol uchun, 2023-yilda O‘zbekistonda uglevodorod xomashyosi qazib olish hajmi 55,2 million tonna shartli yoqilg‘ini tashkil etgan bo‘lib, bu 2022-yilga nisbatan 3,5% ga o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Biroq, mavjud konlardagi qazish qiyinchiliklari va yangi, chuqur joylashgan konlarni o‘zlashtirish zarurati rotorli burg‘ulash texnologiyalarini yanada samaraliroq qo‘llashni talab etadi. Xususan, 2023-yilda “O‘zbekneftgaz” AJ tomonidan chuqur burg‘ulash ishlarida rotorli usuldan foydalanish hajmi 20% ga oshirilgan, bu esa geologik tadqiqotlar va uglevodorod zahiralarini aniqlash samaradorligini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradiga xizmat qiladi [2]. Jahon miqyosida esa burg‘ulash uskunalari bozorining hajmi 2023-yilda 100 milliard dollardan oshgan bo‘lib, bu sohaning global iqtisodiyotdagi muhim o‘rnini ko‘rsatadi [3]. Mavzuning dolzarbligi shundaki, an’anaviy burg‘ulash usullari murakkab geologik sharoitlarda, xususan, qattiq jinslar va yuqori bosimli qatlamlarda, o‘z samaradorligini yo‘qotmoqda. Rotorli burg‘ulash esa PDM va MWD kabi zamonaviy texnologiyalar bilan birgalikda bu kabi muammolarni hal etishda muhim rol o‘ynaydi. Bu texnologiyalar nafaqat burg‘ulash tezligini oshiradi, balki quduqning barqarorligini ta’minlash, avariya holatlarini kamaytirish va umumiy ekspluatatsion xarajatlarni optimallashtirish imkonini beradi. Bugungi kunda, energiyaga bo‘lgan talab ortib borayotgan bir sharoitda, tabiiy resurslardan maksimal darajada foydalanish va shu bilan birga atrof-muhitga ta’sirni kamaytirish muhim ahamiyatga ega. Rotorli burg‘ulash aynan shu vazifalarni hal etishga yordam beradi, biroq uning keng qo‘llanilishida hali ham bir qator texnologik va iqtisodiy to‘siqlar mavjud. Masalan, uskunaning dastlabki investitsiya xarajatlari yuqoriligi va yuqori malakali mutaxassislarga bo‘lgan ehtiyoj kabi masalalar hali to‘liq hal etilmagan. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli olimlar tomonidan chuqur tadqiq etilgan. ...