KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning Oliy Majlisga Murojaatnomasida ta’kidlanganidek, 2023-yilda mamlakat iqtisodiyoti 6% ga o‘sgan bo‘lsa-da [1], inflyatsiya darajasi 9.9% ni tashkil etdi [2]. Bu ko‘rsatkichlar iqtisodiy o‘sish sur’atlari bilan bir qatorda pul-kredit siyosatining muvozanatli olib borish zarurligini ko‘rsatadi. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil yakuni bo‘yicha asosiy stavka 14% darajasida saqlanib qoldi [3], bu esa pul muomalasidagi xarid qobiliyatini saqlash va barqarorlikni ta’minlash borasidagi qiyinchiliklarni aks ettiradi. Valyuta bozori va foiz stavkalarining o‘zgaruvchanligi, xususan, 2023-yilda so‘mning AQSH dollariga nisbatan qadrsizlanishining 10% dan oshishi [4], pul muomalasini samarali tartibga solish va pul-kredit tizimi barqarorligini ta’minlash iqtisodiy rivojlanishning ustuvor yo‘nalishlaridan biri ekanligini isbotlaydi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida pul muomalasi va pul-kredit siyosatining murakkab mexanizmlari iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynamoqda. Turli makroiqtisodiy shoklar, global narxlar o‘zgarishi va geosiyosiy vaziyatlarning o‘zgaruvchanligi sharoitida pul-kredit siyosatining samaradorligini oshirish masalasi dolzarbligini yo‘qotmayapti. Mamlakatimizda ham iqtisodiy islohotlar jarayonida pul muomalasi hajmini optimallashtirish, inflyatsion bosimlarni kamaytirish va milliy valyuta barqarorligini ta’minlash muhim vazifa hisoblanadi. Bu borada pul-kredit siyosatining o‘ziga xos xususiyatlarini, jumladan, asosiy stavka, zaxira talablari va ochiq bozor operatsiyalari kabi vositalarning iqtisodiy barqarorlikka ta’sirini chuqur tahlil qilish, mavjud muammolarga yechim topish va amaliy takliflar ishlab chiqish zarur. Pul muomalasi va pul-kredit tizimining iqtisodiy barqarorlikka ta’siri masalasi jahon iqtisodiyotida uzoq yillardan buyon ko‘plab nufuzli olimlar tomonidan o‘rganib kelinmoqda. Jon Meynard Keyns (1936) o‘zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida pul-kredit siyosatining foiz stavkalari va investitsiyalar orqali talabga ta’sirini asoslab bergan [5]. Milton Fridman (1968) esa monetarizm nazariyasini rivojlantirib, pul massasining inflyatsiyaga bevosita ta’sirini va uzoq muddatda iqtisodiy o‘sishga neytral ekanligini ta’kidlagan [6]. Ben Bernanke (2004) "Buyuk Depressiyaning o‘ziga xos xususiyatlari" asarida bank tizimining b ...