KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda O‘zbekistonda yillik inflatsiya darajasi 9.9% ni tashkil etdi [1]. Bu ko‘rsatkich oldingi yillarga nisbatan pasayish tendensiyasiga ega bo‘lsa-da (masalan, 2022-yilda 12.3%, 2021-yilda 10.0%), barqaror iqtisodiy o‘sish va aholi farovonligini ta’minlash uchun uni yanada pasaytirish zaruriyati mavjud [1]. Global miqyosda esa, Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (XVF) hisobotlariga ko‘ra, 2023-yilda jahon miqyosidagi inflatsiya darajasi o‘rtacha 6.9% ni tashkil etgan bo‘lib, bu asosan energiya narxlari, ta’minot zanjiridagi uzilishlar va geosiyosiy keskinliklar bilan bog‘liq [2]. Ushbu raqamlar pulning qadrsizlanishi, ya’ni inflatsiya zamonaviy iqtisodiyotlarning eng jiddiy muammolaridan biri bo‘lib qolayotganini ko‘rsatadi, chunki u investitsion muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, aholining real daromadlarini kamaytiradi va ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka tahdid soladi. Bugungi kunda inflatsiya muammosi nafaqat makroiqtisodiy barqarorlikka, balki har bir fuqaroning xarid qobiliyatiga bevosita ta’sir etib, jamiyatda ijtimoiy keskinlikni oshirishi mumkin. O‘zbekiston sharoitida iqtisodiyotni liberallashtirish va bozor mexanizmlarini joriy etish jarayonida inflatsion bosimni jilovlash alohida ahamiyat kasb etmoqda. Mamlakatimizda oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining o‘zgaruvchanligi, importga bog‘liqlik va milliy valyuta kursining beqarorligi kabi omillar inflatsiya darajasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, pulning qadrsizlanishi sabablarini chuqur tahlil qilish, uni jilovlashning samarali usullarini aniqlash va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlash, aholi turmush darajasini oshirish va investitsion jozibadorlikni oshirish uchun zaruriy shart hisoblanadi. Hal etilmagan muammolar qatoriga inflatsiya kutilmalarini boshqarish mexanizmlarining yetarli darajada rivojlanmaganligi, tarkibiy inflatsiya omillarini yumshatish bo‘yicha aniq dasturlarning samarasizligi va pul-kredit siyosatining fiskal siyosat bilan uyg‘unligini ta’minlashdagi qiyinchiliklar kiradi. Inflatsiya muammosi iqtisodiyot nazariyasi va amaliyotida uzoq vaqtdan beri o‘rganib kelinayotgan asosiy mavzulardan biridir. Bu borada jahon iqtisodiyotshunoslari orasida Milton Fridman pul miqdoriy nazariyasini rivojlantirib, inflatsiyani asosan pul massasining ko‘payishi bilan bog‘lagan v ...