KURS ISHI

KIRISH So'nggi yillarda dunyo yalpi ichki mahsulotining (YIM) o'rtacha yillik o'sishi 3-4% atrofida qayd etilayotgan bo'lsa [1], O'zbekistonda bu ko'rsatkich 2023-yilda 6% ga yetdi [2]. Shu bilan birga, jahon iqtisodiyotida o'zaro tovar ayirboshlash hajmi 2023-yilda 28 trillion AQSh dollarini tashkil etib, global iqtisodiy faoliyatning muhim drayveriga aylangan [3]. Bu raqamlar shuni ko'rsatadiki, iqtisodiy rivojlanishning sur'ati nafaqat hozirgi zamon siyosati va texnologiyalari bilan, balki uzoq o'tmishdan shakllangan g'oyalar va qadriyatlar tizimi bilan ham uzviy bog'liqdir. Xususan, qadimgi sharq va g'arb xalqlarining iqtisodiy tafakkuri, mehnatga, boylikka, savdoga bo'lgan munosabati, davlatning iqtisodiy jarayonlardagi roli haqidagi qarashlari bugungi global iqtisodiyotning institutsional asoslarini shakllantirishda muhim rol o'ynagan. Mazkur tadqiqotda, aynan ana shu qadimgi g'oyalarning zamonaviy iqtisodiy rivojlanishga ta'siri, ularning institutsional iqtisodiyot va madaniy iqtisodiyot kontekstida qay darajada dolzarb ekanligi chuqur tahlil etiladi. Hozirgi davrda iqtisodiy rivojlanishning murakkab dinamikasi, iqlim o'zgarishi, pandemiyalar va geosiyosiy keskinliklar kabi global muammolar sharoitida, uzoq muddatli barqaror o'sish modellarini izlash tobora dolzarb tus olmoqda. Shu nuqtai nazardan, iqtisodiy o'sishni faqat moddiy resurslar va texnologik innovatsiyalar bilan bog'lash bir tomonlama yondashuvdir. Aslida, har qanday iqtisodiy faoliyat ortida insonlarning qadriyatlari, e'tiqodlari, ijtimoiy normalari va institutsional tuzilmalari yotadi. Qadimgi madaniyatlarda shakllangan mehnatsevarlik, halollik, qanoat, adolat va jamoaviy birdamlik kabi g'oyalar bugungi kunda ham jamiyatning iqtisodiy salohiyatini oshirishda, masalan, korrupsiyani kamaytirish va ijtimoiy kapitalni mustahkamlash orqali raqobatbardoshlikni oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi [4]. Biroq, ushbu qadimgi g'oyalarning zamonaviy iqtisodiy o'sishga aniq miqdoriy ta'siri, ularni institutsional islohotlarga qanday integratsiya qilish mumkinligi borasida hali ham to'liq o'rganilmagan bo'shliqlar mavjud. Ayniqsa, O'zbekiston kabi Sharq madaniyati va G'arb modernizatsiyasi chorrahasida joylashgan mamlakatlarda bu masalaning dolzarbligi yanada ortadi, chunki bu erda an'anaviy qadriyatlar va global iqtisodiy tendensiyalar o'rtasida muvozanatni topish zarurati mavjud. Mavzuning o'rga ...