KURS ISHI

KIRISH Qishloq xo'jaligida takror ishlab chiqarish iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlashning asosiy omillaridan biridir. Jahon miqyosida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari bozori hajmi 2023-yilda 7 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga kelib bu ko‘rsatkich 10 trillion dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [1]. Global oziq-ovqat talabining o'sishi, iqlim o'zgarishi va resurslarning cheklanganligi sharoitida qishloq xo'jaligida takror ishlab chiqarishni samarali tashkil etish dolzarb ahamiyat kasb etadi. O'zbekistonda esa qishloq xo'jaligi yalpi ichki mahsulotning (YaIM) qariyb 25-28% ini tashkil etadi [2]. O'zR Statistika agentligining 2023-yil ma'lumotlariga ko'ra, qishloq, o'rmon va baliqchilik xo'jaligida 2023-yilda 400 trillion so'mdan ortiq mahsulot ishlab chiqarilgan bo'lib, bu so'nggi besh yilda o'rtacha yillik 3.5% o'sishni ko'rsatmoqda [2]. Biroq, ekin maydonlarining cheklanganligi, suv resurslarining tanqisligi va ishlab chiqarish xarajatlarining oshishi sharoitida mavjud resurslardan samarali foydalanish va takror ishlab chiqarish samaradorligini oshirish juda muhimdir. Bugungi kunda qishloq xo'jaligida takror ishlab chiqarish samaradorligini oshirish masalasi ayniqsa muhimdir, chunki aholi sonining o'sishi va urbanizatsiya jarayonlari oziq-ovqat mahsulotlariga bo'lgan talabni kuchaytirmoqda. Resurslarning cheklanganligi, ayniqsa er va suv resurslarining tanqisligi sharoitida, intensiv usullar va innovatsion texnologiyalarni qo'llash orqali ishlab chiqarishni kengaytirish, takror ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish zaruriyati yuzaga keladi [3]. Shu bilan birga, ishlab chiqarish zanjirida yuzaga keladigan yo'qotishlar (hosilning yig'ib olishdan keyingi yo'qotishlari 20-30% ni tashkil etishi mumkin [4]), mavsumiylik muammolari, infratuzilmaning yetarli emasligi va agrosanoat integratsiyasining sustligi kabi muammolar qishloq xo'jaligida takror ishlab chiqarish samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [5]. Mazkur muammolarni ilmiy asosda tahlil etish va ularni bartaraf etishga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning dolzarb vazifalaridandir. Qishloq xo'jaligida takror ishlab chiqarishning nazariy asoslari va amaliy jihatlari ko'plab xorijiy va mahalliy olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Xususan, Jon M. Keynes (1936) o'zining "Ish bilan bandlik, foiz va pulnin ...