KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yil yakunlari bo‘yicha to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, bu 2022-yilga nisbatan 15% o‘sishni ko‘rsatadi [1]. Xususan, sanoat, energetika va xizmat ko‘rsatish sohalarida qo‘shma korxonalar soni sezilarli darajada oshib, ularning asosiy vositalarga kiritilgan investitsiyalar hajmi 2023-yilda 3,5 milliard dollardan oshgani qayd etildi [2]. Asosiy vositalar har qanday korxona, ayniqsa, murakkab investitsiya tuzilmasiga ega bo‘lgan qo‘shma korxonalar uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgan aktivlardir. Ularning to‘g‘ri hisobi, baholanishi va amortizatsiya siyosati korxonaning moliyaviy barqarorligi, rentabelligi va investitsion jozibadorligini bevosita belgilaydi. Bu jarayonlarning milliy hisob siyosati va xalqaro standartlarga muvofiqligi, ayniqsa, xorijiy kapital ishtirokidagi korxonalarda moliyaviy shaffoflikni ta’minlash va investorlar ishonchini mustahkamlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Mavzuning dolzarbligi, shuningdek, O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar va xalqaro iqtisodiy aloqalarning kengayishi bilan bevosita bog‘liq. Qo‘shma korxonalar mamlakat iqtisodiyotining lokomotivi sifatida qaralmoqda va ularning samarali faoliyatini ta’minlashda asosiy vositalar hisobini takomillashtirish muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda mavjud qonunchilik va amaliyotda milliy standartlar va xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (XMHS) o‘rtasidagi farqlar, asosiy vositalarni qayta baholash, amortizatsiya hisoblash usullari va ularning moliyaviy natijalarga ta’siri bo‘yicha bir qator noaniqliklar va muammolar mavjud [3]. Bu esa qo‘shma korxonalarda asosiy vositalar hisobini yuritishda moliyaviy hisobotlarning ishonchliligini ta’minlash, xalqaro investorlar uchun tushunarli bo‘lgan ma’lumotlarni taqdim etish va shu orqali yangi investitsiyalarni jalb etishda qiyinchiliklar tug‘dirmoqda. Shuningdek, xorijiy sheriklar bilan birgalikda faoliyat yurituvchi korxonalarda kapital investitsiyalari va ularning hisobi bo‘yicha yagona yondashuvni shakllantirish zarurati tadqiqot mavzusining amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. Qo‘shma korxonalarda asosiy vositalar hisobini milliy hisob siyosati va xalqaro standartlar asosida takomillashtirish masalasi jahon miqyosida ko‘plab taniqli olimlar tomonidan o‘rganilgan. Masalan, *S. K. Chen (2018)* o‘z tadqiqotida xal ...