KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2023) ma’lumotlariga ko‘ra, 2022-yilda respublikada qovoqdoshlar oilasiga mansub mahsulotlar yetishtirish hajmi 3,5 million tonnani tashkil etib, qishloq xo‘jaligi yalpi mahsulotining 4,7% ini hosil qildi [1]. Xususan, tarvuz yetishtirish 1,8 million tonnaga, qovun 650 ming tonnaga, qovoq 420 ming tonnaga va bodring 580 ming tonnaga yetdi [1]. Ushbu raqamlar, qovoqnamolar qabilasi vakillarining nafaqat mamlakatimiz oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashdagi, balki eksport salohiyatini oshirishdagi o‘rni hamda iqtisodiyotdagi ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Global miqyosda, BMT Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) (2022) hisobotiga ko‘ra, qovoqdoshlar mahsulotlari jahon dehqonchiligida umumiy 1,4 trillion AQSh dollari hajmidagi bozorning muhim qismini tashkil etadi va yiliga o‘rtacha 3-5% ga o‘sib bormoqda [2]. Bu o‘sish, ushbu o‘simliklarning turli xil iqlim sharoitlariga moslashuvchanligi, yuqori hosildorligi va ozuqaviy qiymati bilan bog‘liqdir. Bugungi kunda qovoqnamolar qabilasi vakillarini yetishtirishda hosildorlikni oshirish, kasalliklarga chidamlilikni kuchaytirish va mahsulot sifatini yaxshilash dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Global iqlim o‘zgarishlari sharoitida issiqlikka va qurg‘oqchilikka chidamli navlarni yaratish zarurati ortib bormoqda, chunki bu omillar O‘zbekistondagi qishloq xo‘jaligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Masalan, O‘zbekistonning ayrim hududlarida sho‘rlangan tuproqlar va suv tanqisligi sharoitida qovoqnamolarning barqaror hosildorligini ta’minlash qiyinlashmoqda [3]. Shuningdek, xalq xo‘jaligida muhim o‘rin tutuvchi bu ekinlarning genetik xilma-xilligini saqlash, zamonaviy agrotexnik usullarni joriy etish va ularning biologik xususiyatlarini chuqur o‘rganish orqali yangi istiqbolli navlarni yaratish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Bu, o‘z navbatida, mamlakatimiz agrar sohasining raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi. Qovoqnamolar qabilasining o‘rganilganlik darajasi jahon miqyosida yetarli darajada yuqori, ammo doimiy ravishda yangi tadqiqotlar o‘tkazilmoqda. Masalan, amerikalik olim C. Jeffrey (1990) Qovoqdoshlar oilasining taksonomik tasnifi va filogenetik aloqalari bo‘yicha fundamental ish olib borgan, uning tadqiqotlari ushbu qabilaning botanik xilma-xilligini tizimlashtirishga katta hissa qo‘shgan [5]. Yaponiyalik tadqiqotchi K. Tanaka (2005) qovo ...