KURS ISHI

KIRISH Jahon metanol bozori 2023-yilda taxminan 31.7 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2030-yilga borib 40 milliard AQSH dollaridan oshishi kutilmoqda, bu esa o'rtacha yillik o'sish sur'ati (CAGR) 4.5% ni tashkil etadi [1]. Xususan, metanolning avtomobil yoqilg‘isi, kimyo sanoatida xomashyo va energiyaning toza manbai sifatidagi ahamiyati tobora ortib bormoqda. O‘zbekistonda esa so‘nggi yillarda gaz-kimyo sanoati jadal rivojlanmoqda, jumladan, 2023-yilda tabiiy gazni chuqur qayta ishlash loyihalari doirasida metanol ishlab chiqarish hajmlari 2022-yilga nisbatan 15% ga o‘sishi qayd etilgan [2]. Bu o‘sish mamlakatning eksport salohiyatini oshirish va ichki bozor talabini qondirishda muhim rol o‘ynaydi. Metanol nafaqat kimyoviy xomashyo sifatida, balki energiyaning muqobil manbai sifatida ham strategik ahamiyatga ega bo‘lib, barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishda muhim element hisoblanadi. Bugungi kunda jahon miqyosida resurslar tanqisligi, ekologik me’yorlarning kuchaytirilishi va energiya samaradorligini oshirish zarurati metanol ishlab chiqarish texnologiyalarini takomillashtirishni dolzarb masalaga aylantirmoqda. Mavjud metanol ishlab chiqarish usullari energiya sarfi yuqoriligi, katalizatorlarning ishlash muddati cheklanganligi va chiqindi gazlar bilan bog‘liq muammolar kabi bir qator kamchiliklarga ega. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida tabiiy gaz zaxiralaridan maksimal darajada samarali foydalanish va mahalliy xomashyo bazasida yuqori qo‘shimcha qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarish orqali iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash juda muhimdir. Ushbu kurs ishi aynan shu nuqtai nazardan, 280000 t/y quvvatga ega metanol ishlab chiqarish texnologiyasining texnik-iqtisodiy jihatlarini chuqur o‘rganish orqali yuqorida qayd etilgan muammolarga yechim topish va mavjud jarayonlarni optimallashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Metanol sintezi sohasida jahon olimlari tomonidan ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, J.R.H. Ross (1995) metanol sintezi uchun katalizatorlarning fundamental xususiyatlarini va ularning faolligini batafsil o‘rganib, mis asosidagi katalizatorlarning ishlash mexanizmini tushuntirdi [3]. M. Bowker (2009) o‘z tadqiqotida sintez gazining tarkibi va reaktor dizaynining metanol hosildorligiga ta’sirini tahlil qilib, yuqori konversiyaga erishishning yangi yo‘llarini taklif qildi [4]. B. K. Chen (2018) e ...