KURS ISHI

KIRISH Global etanol bozori hajmi 2023 yilda 105.7 milliard dollarga yetib, 2032 yilga kelib esa 180.2 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu yillik o‘rtacha 5.8% o‘sish sur’atini anglatadi [1]. Xususan, bioyoqilg‘i sanoatida etanolga bo‘lgan talabning ortishi va kimyo sanoatida hal qiluvchi erituvchi sifatida qo‘llanilishi bu o‘sishning asosiy omillaridandir. O‘zbekiston Respublikasida energiya samaradorligini oshirish va muqobil energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. O‘zbekistonda spirtli ichimliklar ishlab chiqarish hajmi 2023 yilda 18.5 million dekalitrni tashkil etgan [2], shundan sanoat spirti salmog‘ini oshirish orqali yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar yaratish imkoniyatlari mavjud. Mamlakatimizda yirik qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, jumladan, makkajo‘xori va shakarqamish ishlab chiqarish quvvatlari mavjudligi [3] bioetanol ishlab chiqarish uchun salmoqli xomashyo bazasini yaratadi. Biroq, mavjud ishlab chiqarish quvvatlari va texnologiyalarining zamonaviy talablarga javob bermasligi, energiya sarfining yuqoriligi va ekologik izlarning kattaligi muammolarni keltirib chiqarmoqda. Shu sababli, quvvati 90000 t/y bo‘lgan etanol ishlab chiqarish texnologiyasini o‘rganish va hisoblash orqali zamonaviy, iqtisodiy jihatdan samarali va ekologik toza ishlab chiqarish jarayonlarini joriy etishga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Ushbu mavzu bugungi kunda, ayniqsa, energetik xavfsizlikni ta’minlash, uglerod izlarini kamaytirish va iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish sharoitida katta ahamiyat kasb etadi. An’anaviy uglevodorod yoqilg‘ilariga qaramlikni kamaytirish va atrof-muhitga salbiy ta’sirni minimallashtirish zaruriyati fonida, etanol kabi bioyoqilg‘ilar strategik resursga aylanmoqda [4]. Bundan tashqari, sanoat miqyosida etanol ishlab chiqarish texnologiyalarini optimallashtirish, xomashyo tannarxini pasaytirish, fermentatsiya samaradorligini oshirish va energiyani tejaydigan distillash usullarini qo‘llash orqali mahsulot tannarxini raqobatbardosh darajaga tushirish dolzarb vazifalardan hisoblanadi. O‘zbekistonda agro-sanoat kompleksining rivojlanishi bilan birga, paxta momig‘i, shakarqamish, makkajo‘xori kabi xomashyo resurslaridan samarali foydalanish imkoniyatlari o‘rganilmagan holda qolmoqda [5]. Etanol ishlab chiqarish jarayonlarining texnik-iqtisodiy as ...