KURS ISHI

KIRISH Raqamli iqtisodiyotning tarkibiy tuzilishi va asosiy elementlari mavzusidagi mazkur kurs ishi o‘ta dolzarb bo‘lib, butun dunyoda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) jadal rivojlanishi va ularning iqtisodiy jarayonlarga integratsiyalashuvi bilan belgilanadi. Jahon raqamli iqtisodiyot bozorining hajmi 2023-yilda 10 trillion AQSH dollaridan oshdi va 2030-yilga borib 27 trillion AQSH dollariga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish global yalpi ichki mahsulotning (YAIM) taxminan 15.5% ini tashkil etadi [2]. O‘zbekistonda esa raqamli iqtisodiyotning YAIMdagi ulushi 2023-yilda 3.5% ga yetdi, bu 2022-yilga nisbatan 0.8% punktga ko‘pdir [3]. Axborot texnologiyalari xizmatlari eksporti 2023-yilda 340 million AQSH dollarini tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 2.5 baravarga oshdi [4]. Mamlakatimizda “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida IT park rezidentlari soni 2023-yilda 1400 dan oshdi va ular tomonidan 5.5 trillion so‘m miqdorida mahsulot (xizmat)lar ishlab chiqarildi [5]. Ushbu raqamlar raqamli iqtisodiyotning nafaqat global miqyosda, balki O‘zbekiston iqtisodiyotidagi o‘rni va salohiyati beqiyos darajada ekanligini ko‘rsatadi. Hozirgi kunda raqamli iqtisodiyotning tarkibiy tuzilishi va asosiy elementlarini chuqur o‘rganish, ularni samarali boshqarish va rivojlantirishga qaratilgan tadqiqotlar muhim ahamiyat kasb etmoqda. Raqamli texnologiyalarning joriy etilishi yangi iqtisodiy imkoniyatlar yaratish bilan birga, kiberxavfsizlik tahdidlari, raqamli tafovut (digital divide) kabi bir qator muammolarni ham yuzaga keltirmoqda. Jumladan, O‘zbekistonda raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishiga qaramay, kiberhujumlar soni 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 15% ga oshdi [6]. Qishloq joylarda aholining yuqori tezlikdagi internetga ulanish darajasi shaharlarga nisbatan 25-30% pastroq bo‘lib qolmoqda [7]. Shuningdek, FinTex (moliyaviy texnologiyalar) sohasida yangi startaplarning moliyalashtirilishida va xalqaro bozorga chiqishida qiyinchiliklar mavjud. Ushbu muammolarni bartaraf etish, raqamli iqtisodiyotning barqaror va inklyuziv rivojlanishini ta’minlash uchun uning tarkibiy elementlarini kompleks tahlil qilish, ularning o‘zaro bog‘liqliklarini aniqlash va rivojlanish yo‘nalishlarini belgilash zarur. Raqamli iqtisodiyot sohasidagi tadqiqotlar xalqaro miqyosda ko‘plab olimlar tomonidan olib borilgan. Masalan, D. Tapscott (1996) o‘zining ...