KURS ISHI

KIRISH Global iqtisodiyotda raqobatbardoshlik har qanday korxonaning barqaror rivojlanishi va uzoq muddatli muvaffaqiyatining asosiy omili hisoblanadi. Bugungi kunda jahon tovar va xizmatlar bozori hajmi 100 trillion AQSh dollaridan oshib [1], har bir milliy iqtisodiyotning ushbu ulkan bozorlardagi ulushi uning umumiy taraqqiyot darajasini belgilab bermoqda. O'zbekistonda yalpi ichki mahsulotning yillik o'sish sur'atlari 2023-yilda 6% dan yuqori bo'lib [2], bu ko'rsatkichning barqarorligini ta'minlashda korxonalarning mikro darajadagi raqobatbardoshligini oshirish hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Masalan, O'zbekistonning sanoat mahsulotlari eksporti 2023-yilda 10 milliard dollardan oshgan [3], biroq bu raqamni yanada oshirish va xalqaro bozorlardagi ulushni kengaytirish uchun mahalliy korxonalarda innovatsiya, ishlab chiqarish samaradorligi va xarajatlarni optimallashtirish bo'yicha salmoqli islohotlar talab etiladi. Ayniqsa, texnologik yangilanishlarning jadal sur'atlari va global savdo cheklovlari sharoitida mikroiqtisodiy omillarni to'g'ri baholash va ulardan samarali foydalanish raqobat ustunligini ta'minlashning muhim shartidir. Bu mavzu hozirgi sharoitda ayniqsa dolzarb, chunki O'zbekiston ochiq bozor iqtisodiyotiga o'tayotgan bir paytda, mahalliy korxonalar nafaqat ichki, balki xalqaro bozorlardagi shiddatli raqobatga duch kelmoqda. Jahon iqtisodiy forumining Global raqobatbardoshlik indeksi hisobotida O'zbekiston 2023-yilda 141 mamlakat orasida 69-o'rinni egallagan [4], bu esa mamlakatning mikroiqtisodiy omillardan foydalanish salohiyatini oshirish zarurligini ko'rsatadi. Hozirgi kunga qadar korxona darajasidagi raqobatbardoshlikni shakllantirishda aynan qaysi mikroiqtisodiy omillar muhim rol o'ynashi, ularning o'zaro aloqasi va O'zbekiston sharoitida ulardan samarali foydalanish mexanizmlari bo'yicha chuqur va amaliy tadqiqotlar yetarli darajada emas. Mavjud adabiyotlarda ko'pincha makroiqtisodiy yondashuvlar ustunlik qiladi, biroq korxonaning bevosita ishlab chiqarish jarayonlari, innovatsion faoliyati, xarajatlar tuzilishi va boshqaruv samaradorligi kabi mikro darajadagi masalalarni kompleks tahlil qilish orqaligina real raqobatbardoshlikni oshirish strategiyalarini ishlab chiqish mumkin. Bu holat, tadqiqot mavzusining ilmiy va amaliy jihatdan muhimligini yanada kuchaytiradi. Raqobatbardoshlikni shakllantiruvchi mikroiqtisodiy omillar muammosi ...