KURS ISHI

KIRISH Resurslarga talab elastikligi va ishlab chiqarish samaradorligi bugungi kunda jahon iqtisodiyoti uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega bo'lib, ayniqsa O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bu masalaning dolzarbligi yanada ortib bormoqda. Jahon iqtisodiyotida energiya resurslariga bo'lgan talab 2023-yilda 2.5% ga o'sgan bo'lsa, xomashyo narxlari o'rtacha 7% ga oshgan [1]. Bu esa korxonalar va milliy iqtisodiyotlar uchun resurslardan samarali foydalanish zaruriyatini kuchaytiradi. O'zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YIM) birligiga to'g'ri keladigan energiya intensivligi 2022-yilda o'rtacha 0.45 tonna neft ekvivalentini tashkil etdi, bu rivojlangan mamlakatlardagi o'rtacha ko'rsatkichdan (0.2-0.3 tonna neft ekvivalenti) yuqori hisoblanadi [2]. Ishlab chiqarish resurslaridan samarasiz foydalanish esa mamlakatning raqobatbardoshligini pasaytirib, iqtisodiy o'sish sur'atlariga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Jumladan, resurslarni tejash va ulardan oqilona foydalanish bo'yicha strategiyalarni ishlab chiqish bugungi kunda O'zbekiston iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish va "yashil" iqtisodiyotga o'tish jarayonida ustuvor vazifa sanaladi [3]. Ushbu mavzu aynan hozirgi sharoitda yanada ahamiyatlidir, chunki global resurslarning cheklanganligi, xalqaro bozorlardagi narxlar o'zgaruvchanligi va ekologik muammolar ishlab chiqarish jarayonlarida resurslardan oqilona foydalanishni talab etadi. O'zbekistonning sanoatlashish jarayoni va import o'rnini bosish siyosati sharoitida resurslarga talab elastikligini tushunish va ishlab chiqarish samaradorligini oshirish mexanizmlarini joriy etish iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda muhim rol o'ynaydi [4]. Resurs intensivligi yuqori bo'lgan sohalarda, masalan, metallurgiya va qurilish materiallari sanoatida, energiya xarajatlari mahsulot tannarxining 30-40% ini tashkil etishi mumkin [5]. Bu holat resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish orqali korxonalarning raqobatbardoshligini oshirish va ichki bozorlarda barqaror narxlarni ta'minlashga zamin yaratadi. Bundan tashqari, iqlim o'zgarishi bilan bog'liq global chaqiriqlar fonida resurslardan samarali foydalanish atrof-muhitga salbiy ta'sirni kamaytirish va barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish uchun ham zarurdir [6]. Resurslarga talab elastikligi va ishlab chiqarish samaradorligi masalasi jahon iqtisodiyotining fundamental tadqiqot yo'nalishlaridan biri bo ...