KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda 2023-yilda oʻtkazilgan Konstitutsiyaviy islohotlar natijasida mamlakatdagi siyosiy hayotda xalq hokimiyatchiligi tamoyillarini yanada mustahkamlashga qaratilgan fundamental oʻzgarishlar amalga oshirildi [1]. Xususan, yangilangan Konstitutsiyada fuqarolarning davlat ishlarini boshqarishda bevosita va bilvosita ishtirook etish mexanizmlari aniq belgilab berildi, jumladan, saylovlar, referendumlar va jamoatchilik nazorati instituti yanada rivojlantirildi [1]. Jahon miqyosida soʻnggi yillarda demokratiya indekslari boʻyicha oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, davlat boshqaruvida xalq ishtirokini taʼminlashga qaratilgan saʼy-harakatlar global siyosiy jarayonlarning ajralmas qismiga aylangan. Masalan, 2023-yilgi "Democracy Index" maʼlumotlariga koʻra, dunyo aholisining qariyb 45.3 foizi oʻz davlatlarida saylovlar orqali boshqaruvda ishtirok etish imkoniyatiga ega boʻlib, bu koʻrsatkich 2010-yilga nisbatan 5% ga oshgan [2]. Bu tendensiya saylov institutining xalq hokimiyatchiligini taʼminlashdagi markaziy rolini yaqqol koʻrsatadi va uning doimiy takomillashtirilishi zaruratini taqozo etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb ahamiyat kasb etadi, chunki mamlakatimizda demokratik islohotlarning yangi bosqichiga qadam qoʻyilgan. Siyosiy partiyalar faoliyatini yanada liberallashtirish, fuqarolik jamiyati institutlarining rolini oshirish va saylov jarayonlarining ochiqligi hamda shaffofligini taʼminlash masalalari ustuvor vazifa sifatida belgilangan [3]. Shunga qaramay, amaliyotda saylovchilarning faolligini oshirish, saylov qonunchiligini xalqaro standartlarga toʻliq moslashtirish, shuningdek, saylov komissiyalari faoliyatining samaradorligini oshirish borasida hal etilmagan qator muammolar mavjud. Xususan, ayrim hududlarda saylovchilarni qiziqtirish va ularning siyosiy jarayonlardagi ishtirokini kuchaytirish yuzasidan qoʻshimcha mexanizmlarni joriy etishga ehtiyoj sezilmoqda. Bunday sharoitda saylov va xalq hokimiyatchiligining oʻzaro bogʻliqligini chuqur tahlil qilish, ularning konstitutsiyaviy-huquqiy asoslarini oʻrganish va amaliy takliflar ishlab chiqish muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha jahon olimlari tomonidan salmoqli tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, Jon S. Mill (1859) oʻzining "Ozodlik haqida" asarida fuqarolarning siyosiy jarayonlardagi ishtiroki va shaxs erkinligi ...