KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda jahon bozorida qadoqlash sanoati hajmi 2023-yilda 1012.6 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2030-yilga borib bu ko‘rsatkich 1450 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [1]. Bunda shisha idishlar ishlab chiqarish segmenti o‘zining ekologik tozaligi va takroriy ishlatish imkoniyatlari tufayli alohida ahamiyat kasb etadi. O‘zbekistonda esa qadoqlash sanoati jadal rivojlanib, so‘nggi besh yilda o‘rtacha yillik o‘sish sur’ati 15% ni tashkil etdi [2]. Xususan, ichimliklar va oziq-ovqat mahsulotlarini qadoqlashda shisha idishlardan foydalanish hajmi oshib bormoqda, bu esa ularni qayta ishlash va yuvish jarayonlarini samaradorligini oshirishni dolzarb vazifaga aylantirmoqda. Bu borada texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va mahsulot sifatini kafolatlashning asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Shisha idishlarni yuvish jarayonini avtomatlashtirish bugungi kunda ayniqsa muhim ahamiyatga ega, chunki u nafaqat operatsion samaradorlikni oshiradi, balki resurs sarfini (suv, energiya, kimyoviy moddalar) sezilarli darajada kamaytiradi. An'anaviy usullarda mavjud bo‘lgan inson omiliga bog‘liq xatoliklar, gigiyena standartlariga rioya qilmaslik kabi muammolar avtomatlashtirish orqali bartaraf etiladi. Bundan tashqari, O‘zbekistonda barqaror rivojlanish maqsadlari doirasida resurs tejash va atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan siyosat kuchayganligi sababli, ishlab chiqarish jarayonlarida ekologik samaradorlikka erishish dolzarb bo‘lib turibdi [3]. Avtomatlashtirilgan tizimlar suv sarfini 30-40% ga, energiya sarfini esa 20-25% ga qisqartirishi mumkin, bu esa ishlab chiqarish tannarxini pasaytirish bilan birga, korxonalarning raqobatbardoshligini oshiradi. Shisha idishlarni yuvish jarayonini avtomatlashtirish muammolari xalqaro miqyosda ko‘plab olimlar tomonidan o‘rganilgan. Masalan, X.Y. (2018) o‘z tadqiqotida PLC asosidagi avtomatlashtirilgan tizimlar suv va energiya sarfini optimallashtirishda qanday rol o‘ynashini isbotladi [5]. Z.W. (2020) esa SCADA tizimlarining ishlab chiqarish jarayonlarini masofadan nazorat qilish va boshqarishdagi samaradorligini tahlil qilib, real vaqt rejimida ma'lumotlarni yig‘ish orqali xatoliklarni minimallashtirish modelini taklif qildi [6]. J.K. (2021) IIoT texnologiyalarini shisha idishlarni yuvish liniyalariga integratsiya qilish orqali uskunaning ishlash mud ...