KURS ISHI

KIRISH Jahon shisha idishlar bozori hajmi 2023-yilda 70 milliard AQSH dollaridan oshdi va 2030-yilga borib 100 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o‘sish ichimliklar, oziq-ovqat va farmatsevtika sanoatida shisha idishlarga bo‘lgan talabning ortishi bilan bevosita bog‘liq. O‘zbekiston Respublikasida ham qadoqlash sanoati jadal rivojlanmoqda; Xususan, 2022-yilda shisha idishlar ishlab chiqarish hajmi 2020-yilga nisbatan 18% ga oshgan [2]. Bu o‘sish mahalliy ishlab chiqaruvchilarni raqobatbardoshlikni oshirishga, sifatni yaxshilashga va ishlab chiqarish samaradorligini optimallashtirishga undamoqda. Shisha idishlarni yuvish jarayoni butun ishlab chiqarish siklining muhim qismi bo‘lib, mahsulot sifati va xavfsizligini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ammo, an’anaviy yuvish usullari ko‘pincha yuqori suv, energiya va kimyoviy moddalar sarfi, shuningdek, inson omili bilan bog‘liq xatoliklar tufayli past samaradorlikka ega bo‘lib qolmoqda [3]. Ushbu mavzu bugungi kunda juda dolzarb bo‘lib, shisha idishlarni yuvish jarayonini avtomatlashtirish orqali korxonalarda resurs sarfini kamaytirish, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish va sanitariya-gigiyena standartlariga to‘liq rioya qilish imkoniyatini beradi. Hozirgi kunda, yuvish jarayonlarida yuqori sifat va tezlikni ta’minlaydigan, inson aralashuvini minimal darajaga tushiradigan samarali avtomatlashtirilgan tizimlar yetarli darajada joriy etilmagan. Mavjud tizimlar ko‘pincha eskirgan texnologiyalarga asoslangan bo‘lib, energiya tejamkorligi va ekologik barqarorlik talablariga javob bermaydi. Shuningdek, avtomatlashtirishning iqtisodiy samaradorligini va investitsiyalarning qaytarilish muddatini aniq baholash bo‘yicha chuqur tahlillar ham yetishmaydi. Bu esa ishlab chiqaruvchilar uchun zamonaviy texnologiyalarni joriy etishga to‘siq bo‘lmoqda va pirovardida, ularning global bozordagi raqobatbardoshligini pasaytirmoqda [4]. Shisha idishlarni yuvish jarayonini avtomatlashtirish masalalari xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan. Masalan, Johnson va Smith (2019) o‘z tadqiqotlarida yuqori bosimli suv oqimi va ultratovush texnologiyalarini birlashtirish orqali yuvish samaradorligini 25% ga oshirish mumkinligini ko‘rsatdilar [5]. Ularning ishi turli ifloslanish darajasidagi shisha idishlar uchun optimal yuvish parametrlari modelini ishlab chiqishga qaratilgan edi. Ch ...