KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta'limi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023/2024 o'quv yilida boshlang'ich sinflarda ta'lim olayotgan o'quvchilar soni 3,7 million nafardan oshgan [1], bu umumiy maktab o'quvchilarining qariyb 50 foizini tashkil etadi [2]. Statistik tahlillar shuni ko'rsatadiki, samarali shakllantirilgan sinf jamoasi o'quvchilarning akademik o'zlashtirish ko'rsatkichini o'rtacha 15-20% ga oshiradi [3], shuningdek, maktabga moslashuv davrini erta yoshdagi bolalarda 30% ga qisqartirishi mumkin [4]. Jahon miqyosida esa, UNICEFning 2022-yilgi hisobotiga ko'ra, boshlang'ich sinf o'quvchilari orasida ijtimoiy moslashuv va tengdoshlar bilan o'zaro munosabatlardagi qiyinchiliklar bilan bog'liq muammolar 18% ni tashkil etadi [5], bu esa COVID-19 pandemiyasidan so'ng 6-8% ga o'sganligi ta'kidlanmoqda [6]. Mazkur ma'lumotlar sinf jamoasini shakllantirishga qaratilgan maqsadli pedagogik chora-tadbirlarning nafaqat ta'lim sifatini oshirish, balki bolalarning psixologik farovonligi va ijtimoiy ko'nikmalarini rivojlantirishdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatib turibdi. Bugungi kunda boshlang'ich ta'limda sinf jamoasini samarali shakllantirish, ayniqsa, turli xil ijtimoiy-madaniy muhitdan kelgan o'quvchilarning integratsiyasi va ularda jamoaviy ruhni uyg'otish masalasi yanada dolzarb tus olmoqda. Maktablarda ijtimoiy-psixologik muammolar, masalan, agressiya, ajralib qolish, bezorilik (bulling) holatlari va akademik motivatsiyaning pastligi kabi ko'rsatkichlar ba'zi hududlarda 10-12% gacha yetganligi kuzatiladi [7]. Ushbu muammolar nafaqat o'quvchilarning shaxsiy rivojlanishiga, balki sinfdagi umumiy ta'lim muhitiga ham salbiy ta'sir ko'rsatadi, natijada o'qituvchilarning ish samaradorligi pasayib, ta'lim-tarbiya jarayonida ko'plab to'siqlar yuzaga keladi. Ushbu kurs ishi sinf jamoasini shakllantirishning ilmiy asoslangan bosqichlarini tahlil qilish orqali yuqorida qayd etilgan muammolarni hal etishga va o'quvchilar uchun qulay, samarali va inklyuziv ta'lim muhitini yaratishga qaratilgan amaliy yondashuvlarni ishlab chiqish zaruratini asoslaydi. Sinf jamoasini shakllantirish muammosi jahon pedagogikasi va psixologiyasida uzoq yillardan buyon dolzarb tadqiqot mavzusi bo'lib kelmoqda. Xususan, guruh dinamikasi asoschisi **Kurt Lewin** (1940-yillar) o'zining "kuchlar maydoni" nazariyasini ishlab chiqib, ijtimoiy o'zaro ta'sirning gur ...