KURS ISHI

KIRISH XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr boshlarida ta’lim va pedagogik fikrlarning shakllanishi Oʻzbekiston va butun Markaziy Osiyo mintaqasi uchun strategik ahamiyatga ega boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi. Oʻzbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi ma’lumotlariga koʻra, mamlakatda ta’lim xizmatlari eksporti hajmi 2023-yilda 32,5 million AQSH dollarini tashkil etgan boʻlib, bu koʻrsatkich 2022-yilga nisbatan 18% oʻsishni koʻrsatadi [1]. Shuningdek, Oʻzbekiston aholisining 50% dan ortigʻi 30 yoshdan kichik boʻlganligi sababli [2], yoshlarning sifatli ta’lim olishi ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning asosiy omillaridan biridir. Boshlangʻich ta’limni modernizatsiya qilish va uning mazmunini takomillashtirishga qaratilgan investitsiyalar mamlakat yalpi ichki mahsulotining 1,2% ini tashkil etadi, bu global oʻrtacha koʻrsatkichdan (1,0%) yuqori hisoblanadi [3]. Ushbu davrdagi pedagogik fikrlar bugungi kunda ham ta’lim tizimini rivojlantirish uchun poydevor boʻlib xizmat qiladi, chunki jadidchilik harakati ilgari surgan gʻoyalar – milliy oʻzlikni anglash, ilmiy dunyoqarashni shakllantirish va zamonaviy fanlarni oʻzlashtirish – haligacha oʻz dolzarbligini yoʻqotmagan. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, XIX asr oxiri va XX asr boshlaridagi jadid ma’rifatparvarlarining ta’lim-tarbiya sohasidagi gʻoyalari hozirgi kunda ham ta’lim islohotlarini amalga oshirishda muhim manba boʻlib qolmoqda. Globalizatsiya va axborot texnologiyalari asrida shaxsni har tomonlama kamol toptirish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va milliy qadriyatlarni saqlagan holda zamonaviy bilimlarni oʻzlashtirish zaruriyati kuchaymoqda. Biroq, zamonaviy oʻquv dasturlarini jadidlar gʻoyalari bilan integratsiyalashuv darajasi yetarlicha tahlil etilmagan. Shuningdek, Anbar Otin Farobiy, Saidahmad Siddiqiy va Abdulla Avloniy kabi mutafakkirlarning pedagogik merosini boshlangʻich ta’lim jarayoniga tatbiq etish mexanizmlari boʻyicha aniq tavsiyalar tizimi ishlab chiqilmagan. Bu esa ularning boy gʻoyalaridan toʻliq foydalanishga toʻsqinlik qilmoqda va ta’lim tizimini milliy va zamonaviy talablar asosida rivojlantirishga xalaqit beruvchi omillardan biri boʻlib qolmoqda. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy adabiyotlarda turlicha yoritilgan. Xalqaro miqyosda ta’lim tarixi va pedagogik fikrlar boʻyicha bir qator muhim tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, J. Dewey (1916) "Demokrati ...