KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda sug'oriladigan yerlar qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishining asosiy omili bo'lib, uning yalpi ichki mahsulotidagi ulushi 2023-yil yakunlari bo'yicha 28.1%ni tashkil etgan [1]. Respublikamizning sug'oriladigan yerlar maydoni 4.3 million gektarga yetgan bo'lib, bu umumiy ekin maydonlarining qariyb 90%ini tashkil qiladi [2]. Biroq, yer resurslaridan samarasiz foydalanish, sug'orish texnologiyalarining eskirganligi va meliorativ holatning yomonlashuvi natijasida tuproq unumdorligining pasayishi, shuningdek, suv tanqisligi muammosi yil sayin dolzarblashib bormoqda [3]. Global miqyosda esa, sug'oriladigan qishloq xo'jaligi yerlarining umumiy maydoni 340 million gektardan oshib, oziq-ovqat mahsulotlarining 40% dan ortig'ini ta'minlaydi [4]. Shu bilan birga, BMT ma'lumotlariga ko'ra, 2050-yilga borib dunyo aholisining 9.7 milliardga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa qishloq xo'jaligi mahsulotlariga bo'lgan talabni 50% ga oshirishi kutilmoqda [5]. Bunday sharoitda, mavjud yer resurslaridan oqilona foydalanish va ularni samarali boshqarish, ayniqsa, sug'oriladigan yerlarda fermer xo'jaliklarini tashkil etish va ularni ilmiy asoslangan yer tuzish loyihalari asosida rivojlantirish har qachongidan ham muhimroqdir. Mazkur tadqiqot mavzusi sug'oriladigan yerlardan foydalanish samaradorligini oshirish, resurs tejaydigan texnologiyalarni joriy etish va qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishini barqaror rivojlantirish zaruratidan kelib chiqadi. O'zbekistonning iqlim sharoitlarida sug'orish muhim agrotexnik tadbir hisoblanadi, biroq mavjud sug'orish tizimlarining 60% dan ortig'i eskirgan va modernizatsiyaga muhtoj [6]. Bundan tashqari, fermer xo'jaliklarining yer uchastkalarini optimal shakllantirish, ekin rotatsiyasini ilmiy asoslash va yer unumdorligini saqlash bo'yicha yagona tizimli yondashuvning yetishmasligi sezilmoqda. Shu sababli, fermer xo'jaliklari yer tuzish loyihalarini ishlab chiqish orqali yer resurslaridan oqilona foydalanish, qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishini intensifikatsiya qilish, hosildorlikni oshirish va qishloq joylarida aholi turmush darajasini yaxshilash dolzarb ilmiy va amaliy muammo hisoblanadi [7]. Sug'oriladigan yerlar fermer xo'jaliklarini tuzish masalalari jahon miqyosida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Jumladan, *P. S. Low* (1993) o'zining "Land Tenure and Agricultural Development" asarida yer egaligi munos ...