KURS ISHI

KIRISH Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi sharoitida sun’iy intellekt (SI) texnologiyalari jahon miqyosida ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish va boshqaruv jarayonlarida inqilobiy o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Global sun’iy intellekt bozorining hajmi 2023-yilda 207.9 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga borib yillik o‘rtacha 37.3% o‘sish sur’ati bilan 1.8 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish ayniqsa mikroiqtisodiy darajada, ya’ni firmalar, iste’molchilar va mehnat bozori segmentlarida sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. O‘zbekistonda ham raqamli transformatsiya jarayonlari jadal kechmoqda. Jumladan, Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish strategiyasi doirasida IT xizmatlari eksporti 2023-yilda 300 million dollarga yetdi [2]. SI asosidagi avtomatlashtirish natijasida ishlab chiqarish samaradorligi o‘rtacha 15-20% ga oshishi, bu esa mahsulot tannarxining pasayishiga va raqobatbardoshlikning yuksalishiga olib kelishi mumkin [3]. Shuningdek, SI texnologiyalari chakana savdo, bank xizmatlari va tibbiyot kabi sohalarda mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini 30-40% ga yaxshilashi mumkin [4]. Ushbu tendensiyalar SI ning mikroiqtisodiyotga ta’siri nafaqat global miqyosda, balki O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida ham hal qiluvchi ahamiyat kasb etayotganini ko‘rsatadi. Bugungi kunda sun’iy intellektning mikroiqtisodiy agentlar xulq-atvoriga ta’siri masalasi murakkab va ko‘p qirrali muammolarni o‘z ichiga oladi. SI texnologiyalari mehnat bozorida ish o‘rinlarining transformatsiyasiga, iste’molchilarning qaror qabul qilish jarayonlarining o‘zgarishiga, firmalarning ishlab chiqarish va narx siyosatiga yangicha yondashuvlarni talab qilishiga olib kelmoqda. Masalan, SI ga asoslangan avtomatlashtirish natijasida ayrim an’anaviy kasblar yo‘qolib, yangi, yanada murakkab va ijodiy ish o‘rinlari paydo bo‘lishi mumkin [5]. Bu esa ta’lim tizimi va ishchi kuchini qayta tayyorlashga bo‘lgan ehtiyojni oshiradi. Shu bilan birga, SI iste’molchilarga yanada shaxsiylashtirilgan mahsulot va xizmatlarni taklif etish, ularning xarid xulqini tahlil qilish orqali bozor samaradorligini oshirish imkoniyatini beradi [6]. Biroq, SI ning monopolistik tendensiyalarni kuchaytirishi, ma’lumotlar maxfiyligi bilan bog‘liq xavflar va axloqiy dilemmalar kabi salbiy oqibatlari ham mavjud bo‘lib, bu muammolarga yechim topish dolzarb ilmiy vazifa ...