KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda jahon bo‘ylab sut emizuvchilar populyatsiyalarining kamayishi global miqyosda ekologik muammo sifatida e’tirof etilmoqda. Masalan, Xalqaro Tabiatni Muhofaza qilish Ittifoqi (IUCN) Qizil ro‘yxatiga ko‘ra, sut emizuvchilarning qariyb 27 foizi [1] yo‘q bo‘lib ketish xavfi ostida turibdi, bu esa Yer yuzidagi biologik xilma-xillikning keskin pasayishiga olib kelmoqda. Ovchilik xo‘jaliklarining iqtisodiy ahamiyati ham juda yuqori bo‘lib, AQShda ovchilik sektori yillik 32 milliard dollardan ortiq daromad keltiradi va 680 mingga yaqin ish o‘rni yaratadi [2]. O‘zbekiston kontekstida esa, so‘nggi yillarda sut emizuvchilarning ayrim turlari, masalan, Buxoro bug‘usining populyatsiyasi biotexnik tadbirlar natijasida sezilarli darajada tiklangan bo‘lsa-da, qator boshqa turlar, jumladan, gepard va turon yo‘lbarsi kabi endemik turlar butunlay yo‘q bo‘lib ketgan [3]. O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o‘zgarishlari vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimiz hududida sut emizuvchilarning 98 turi qayd etilgan bo‘lib, ularning 24 turi O‘zbekiston Qizil kitobiga kiritilgan [4]. Bu raqamlar sut emizuvchilarning nafaqat tabiat, balki inson hayoti va iqtisodiyot uchun ham beqiyos ahamiyatga ega ekanligini, shuningdek, ularni asrash va ulardan oqilona foydalanish zarurligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Ushbu tadqiqot mavzusi sut emizuvchilarning ekologik barqarorlik, iqtisodiy rivojlanish va inson salomatligini ta’minlashdagi markaziy rolini hisobga olgan holda juda dolzarbdir. Global iqlim o‘zgarishlari, yashash muhitining buzilishi va brakonerlik kabi antropogen omillar ta’sirida ko‘plab sut emizuvchilarning populyatsiyalari keskin kamayib bormoqda, bu esa ularning tabiiy ekotizimlardagi funksiyalarini zaiflashtirmoqda. Shu bilan birga, sut emizuvchilardan ovchilik xo‘jaliklarida, qishloq xo‘jaligida, tibbiyotda va ilmiy tadqiqotlarda foydalanishda zamonaviy, barqaror va mas’uliyatli yondashuvlarni ishlab chiqish, ularni xo‘jalik faoliyatiga integratsiya qilish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mavjud muammolar qatoriga sut emizuvchilarning turli sohalardagi ahamiyatini kompleks baholash, ulardan ratsional foydalanish strategiyalarini ishlab chiqish, populyatsiya monitoringini kuchaytirish va zoonoz kasalliklarning oldini olish mexanizmlarini takomillashtirish kabi masalalar kiradi. Bu holatda, sut emizuvchilarning tabiat ...