KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda suv resurslari taqchilligi tobora ortib borayotganini hisobga olsak, 2023-yilda mamlakatda har bir aholiga to'g'ri keladigan yillik suv resurslari hajmi 2000 m³ dan kamni tashkil etib, bu xalqaro mezonlarga ko'ra suv tanqisligi xavfi yuqori bo'lgan davlatlar qatoriga kiritilishiga sabab bo'ldi [1]. So'nggi 30 yil ichida Markaziy Osiyoda umumiy suv resurslari 10-15% ga qisqargan bo'lsa, O'zbekistonda sug'oriladigan ekin maydonlari 4.3 million gektarga yetib, suvga bo'lgan talabning 90% dan ortig'i qishloq xo'jaligi hisobiga to'g'ri keladi [2]. Shu bilan birga, Amudaryo va Sirdaryo havzasidagi umumiy suv olish hajmining qariyb 70% dan ziyodi O'zbekiston hissasiga to'g'ri keladi [3]. Ushbu raqamlar suv xo'jaligida davlat boshqaruvining samaradorligini oshirish va ekologik xavfsizlikni ta'minlash naqadar dolzarb masala ekanligini ko'rsatadi. Bugungi kunda global iqlim o'zgarishlari, aholi sonining o'sishi va iqtisodiy rivojlanishning jadallashuvi sharoitida suv resurslariga bo'lgan talabning ortishi suv xo'jaligida davlat boshqaruvi va ekologik xavfsizlik masalalarini yanada murakkablashtirmoqda. O'zbekistonda suv xo'jaligi infratuzilmasining eskirganligi (suv yo'qotishlari o'rtacha 30-40% ni tashkil etadi [4]), suvdan foydalanish samaradorligining pastligi va suv resurslarini boshqarishda integratsiyalashgan yondashuvlarning yetarli darajada joriy etilmaganligi kabi muammolar ekologik xavfsizlikka tahdid solib, qishloq xo'jaligi, sanoat va aholi ehtiyojlarini qondirishda jiddiy qiyinchiliklar tug'dirmoqda. Shuningdek, suv obyektlarining ifloslanishi va cho'llanish jarayonlarining kuchayishi (Orol dengizi qurishining mintaqaviy oqibatlari [5]) kabi ekologik muammolar aholi salomatligi va mintaqaviy barqarorlik uchun ham jiddiy xavf tug'dirmoqda. Suv xo'jaligi va ekologik xavfsizlik muammolari xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan o'rganilgan. Masalan, P. Gleick (2002) o'zining "Suv atlasida" global suv resurslari taqchilligi va suvdan foydalanishning barqaror yo'llarini tahlil qilib, Integratsiyalashgan suv resurslarini boshqarish (IWRM) konsepsiyasini ilgari surgan [6]. S. L. Postel (1999) "Suv uchun boshqa o'rin yo'q" asarida suvni tejash va samarali boshqarishning iqtisodiy va ekologik ahamiyatini yoritib bergan [7]. D. J. W. De Wrachien va S. F. T. K. L. G. L. J. J. T. J. V. S. (2018) suvlarni boshqarishning innovatsion usullarin ...