KURS ISHI

KIRISH Suv xo'jaligida davlat boshqaruvi va ekologik xavfsizlik masalasi bugungi kunda global va mintaqaviy miqyosda o'ta dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi tashkiloti (FAO) ma'lumotlariga ko'ra, dunyo aholisining 40 foizdan ortig'i suv tanqisligidan aziyat chekmoqda, bu esa global iqtisodiyotga har yili 260 milliard dollarga yaqin zarar yetkazadi [1]. O'zbekiston sharoitida ushbu masala yanada keskin tus olgan bo'lib, Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda suvdan foydalanish samaradorligi qishloq xo'jaligida 60% dan pastroq darajada qolmoqda, bu esa sug'oriladigan yerlarning 45% dan ortig'ida suv resurslaridan samarasiz foydalanishga olib keladi [2]. Iqlim o'zgarishi va aholi sonining o'sishi hisobiga mintaqadagi suv resurslariga bo'lgan talabning ortishi, shuningdek, transchegaraviy daryolardan oqib kelayotgan suv miqdorining kamayishi O'zbekistonning iqtisodiy barqarorligi va ekologik xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda. Xususan, Amudaryo va Sirdaryo havzasida suvning 70% dan ortig'i qishloq xo'jaligi ehtiyojlari uchun sarflanadi [3], bu esa ekotizimga sezilarli bosim o'tkazadi va Orol dengizi ekologik fojiasi kabi oqibatlarga olib keladi. Ushbu mavzuning dolzarbligi nafaqat tabiiy resurslarning cheklanganligi, balki suv resurslarini boshqarishdagi institutsional va huquqiy kamchiliklar bilan ham bog'liqdir. Suv xo'jaligini davlat tomonidan samarali boshqarish, ekologik me'yorlarga rioya etish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish orqali suv tanqisligi, suv ifloslanishi va er degradatsiyasi kabi muammolarni hal etish mumkin. Hozirgi kunda O'zbekistonda suv resurslarini boshqarishda bir qator tizimli muammolar mavjud bo'lib, bularga suvdan foydalanish huquqining aniq mexanizmlari yo'qligi, suv resurslari uchun to'lov tizimining samarasizligi, irratsional suvdan foydalanish madaniyatining saqlanib qolishi va davlat organlari o'rtasidagi muvofiqlashtirishning yetarli emasligi kiradi. Shuningdek, aholining ekologik savodxonligi darajasining pastligi va atrof-muhitni muhofaza qilish bo'yicha jamoatchilik nazoratining sustligi ham ekologik xavfsizlikni ta'minlash yo'lidagi jiddiy to'siqlardan hisoblanadi. Bu holat mamlakatning barqaror rivojlanishiga to'sqinlik qilib, aholi salomatligi va kelajak avlodlarning farovonligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda, shu sababli ushbu masalalarni huquqiy va institutsional jiha ...