KURS ISHI

KIRISH So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, jahon suv resurslari taqchilligi 2030-yilga borib global yalpi ichki mahsulotning 6 foizini tashkil etishi kutilmoqda [1]. Bu esa, taxminan 7 trillion AQSH dollariga teng iqtisodiy yo‘qotishlarni anglatadi. O‘zbekiston sharoitida ham suv resurslari bilan bog‘liq muammolar sezilarli darajada o‘sib bormoqda. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, respublikada har yili suv resurslaridan foydalanishda 20% gacha yo‘qotishlar kuzatilib, bu asosan eskirgan irrigatsiya tizimlari va suv boshqaruvidagi samarasizlik bilan bog‘liq [2]. Suv iste’moli har yili 1-2% ga oshib bormoqda, bu esa aholi sonining o‘sishi, qishloq xo‘jaligining jadal rivojlanishi va sanoatlashuv jarayonlari bilan izohlanadi [3]. Markaziy Osiyo mintaqasi iqlim o‘zgarishlari ta’siridan eng ko‘p aziyat chekadigan hududlardan biri bo‘lib, bu omil suv taqchilligini yanada kuchaytiradi [4]. Transchegaraviy suv resurslaridan oqilona foydalanish va ularni boshqarish masalasi mintaqaviy barqarorlik uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega, chunki mintaqaning asosiy daryolari – Amudaryo va Sirdaryo beshta davlat hududidan oqib o‘tadi va ular o‘rtasida suv taqsimoti bo‘yicha kelishuvlar doimiy muzokaralar mavzusi bo‘lib qolmoqda [5]. Aynan shu sababli, suv xo‘jaligida davlat boshqaruvi va ekologik xavfsizlik masalasi bugungi kunda har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Mavjud huquqiy va institutsional tizimlarning suv taqchilligi, iqlim o‘zgarishlari va transchegaraviy suv muammolari kabi yangi chaqiriqlarga to‘laqonli javob bera olmasligi aniq bo‘lmoqda. Masalan, suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish bo‘yicha qator dasturlar amalga oshirilganiga qaramay, sug‘orish tizimlaridagi yo‘qotishlar hala ham yuqoriligicha qolmoqda, bu esa qishloq xo‘jaligida katta miqdordagi suvning befoyda sarflanishiga olib kelmoqda [6]. Suv sifati monitoringi va nazorati bo‘yicha chora-tadbirlar ham yetarli emas, natijada ba’zi hududlarda ichimlik suvi sifatiga oid muammolar saqlanib qolmoqda va bu aholi salomatligiga jiddiy tahdid solmoqda [7]. Suv xo‘jaligida davlat boshqaruvining samaradorligini oshirish, ekologik xavfsizlikni ta’minlash va bu sohadagi muammolarni kompleks yechimlari orqali hal etish mamlakatning iqtisodiy barqarorligi, aholi farovonligi va mintaqaviy barqarorlikni ta’minlashda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Shu bois, ushb ...