KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekiston Respublikasi yalpi ichki mahsuloti (YIM) 6,0% ga o‘sdi, bu esa ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sohalarida sezilarli faollikdan dalolat beradi [1]. Xususan, sanoat ishlab chiqarishi 5,5% ga oshib, umumiy YIMning 28,1% ini tashkil etdi, bu esa mamlakat iqtisodiyotining sanoatlashuv tendensiyasini aks ettiradi [2]. Shu bilan birga, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari umumiy ishlab chiqarish hajmida 60% dan ortiq ulushga ega bo‘lib, ularning iqtisodiy qarorlari taklif qonunining amaliy jihatdan qanchalik muhim ekanligini ko‘rsatadi [3]. Ushbu raqamlar shuni ko‘rsatadiki, ishlab chiqaruvchilarning narx o‘zgarishlariga munosabati, resurslardan samarali foydalanishi va bozorga taklif hajmini belgilash borasidagi qarorlari mamlakat iqtisodiy barqarorligi va o‘sish sur’atlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Jahon bozorida esa, global talab va taklif mexanizmlari energiya resurslari narxlarining o‘zgarishlariga sezgir bo‘lib, 2023-yilda neft narxi o‘rtacha 80-90 AQSh dollarini tashkil etdi, bu esa ishlab chiqaruvchilarning xarajatlari va yakuniy mahsulot narxlariga ta’sir ko‘rsatdi [4]. Bu, o‘z navbatida, mikroiqtisodiy darajada har bir ishlab chiqaruvchining qarorlariga, shuningdek, makroiqtisodiy barqarorlikka ham chuqur ta’sir ko‘rsatuvchi muhim omil hisoblanadi. Bugungi kunda O‘zbekiston iqtisodiyoti bozor mexanizmlariga tobora ko‘proq integratsiyalashib borayotgan bir sharoitda, taklif qonunining ishlab chiqaruvchilar qarorlariga ta’sirini chuqur tahlil qilish strategik ahamiyatga ega. Global raqobat kuchayib, ichki bozorlarda iste’molchilar talablari o‘zgaruvchan bo‘lgan bir paytda, ishlab chiqaruvchilarning narx o‘zgarishlariga moslashish, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish va optimal taklif hajmini aniqlash borasidagi qarorlari korxona rentabelligini, shuningdek, umumiy iqtisodiy samaradorlikni belgilovchi asosiy omillardan biriga aylangan. Ishlab chiqarish resurslarining cheklanganligi, texnologik yangilanishlar zarurati va ekologik talablar sharoitida, taklif qonunining nazariy asoslarini amaliy ishlab chiqarish jarayonlariga tatbiq etish orqali korxonalar raqobatbardoshligini oshirish va barqaror rivojlanishga erishish dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Bundan tashqari, inflyatsiya bosimi ostida (O‘zbekistonda 2023-yilda inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [5]), ishlab chiqaruvchilarning nar ...