KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6,0% ga o‘sgan bo‘lsa, chakana savdo aylanmasi 9,8% ga oshib, iste’mol talabining barqaror o‘sishini ko‘rsatdi [1]. Xususan, iste’mol tovarlari ishlab chiqarish hajmi 2023-yilning yanvar-dekabr oylarida 2022-yilga nisbatan 10,7% ga oshgan [2]. Shu bilan birga, 2023-yilda aholi daromadlari real ma’noda 6,9% ga o‘sganligi [3] talabning shakllanishi uchun asos yaratdi. Global miqyosda esa, 2023-yilda jahon iste’mol xarajatlari 75 trillion AQSh dollaridan oshgani holda [4], talabning barqaror o‘sishi global iqtisodiy o‘sishning asosiy omillaridan biri bo‘lib qolmoqda. Bu ko‘rsatkichlar iqtisodiy nazariya va amaliyotda talab qonunining mohiyatini chuqur anglash, uning shakllanish mexanizmlarini o‘rganish va unga ta’sir etuvchi omillarni tahlil qilishning dolzarbligini yaqqol namoyon etadi. Ayniqsa, bozor iqtisodiyoti sharoitida iste’molchi xulqi va bozor mexanizmlari orqali narx shakllanishining murakkab jarayonlarini tushunish iqtisodiy siyosatni ishlab chiqishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Mavjud bozorlarda narxlarning o‘zgaruvchanligi, xususan, talabning narxga nisbatan elastikligi va uning oqibatlari doimiy e’tiborni talab qiladi. Talab qonunining to‘g‘ri qo‘llanilmasligi yoki noto‘g‘ri baholanishi korxonalar uchun narx siyosatida xatoliklarga, ortiqcha ishlab chiqarish yoki taqchillikka olib kelishi mumkin. Shuningdek, davlat iqtisodiy siyosati, xususan, soliqlar, subsidiyalar va valyuta kurslarining o‘zgarishi talabga qanday ta’sir ko‘rsatishini chuqur tahlil qilish, iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekistonning ochiq bozor iqtisodiyotiga o‘tish davrida talabning shakllanishining o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash, global iqtisodiy integratsiya sharoitida uning tendensiyalarini bashorat qilish, Giffen va Veblen effektlari kabi noan’anaviy holatlarni tahlil qilish hamda bozor xatarlarini minimallashtirish bo‘yicha samarali tavsiyalar ishlab chiqish zarurati ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Ushbu tadqiqot talab qonunining nazariy asoslari va amaliy qo‘llanilishini chuqur o‘rganish orqali yuqorida qayd etilgan muammolarni hal etishga xizmat qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon iqtisodiyotchilari orasida juda ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Buyuk Britaniyalik iqtisodchi A ...