KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiyot nazariyasida talab va taklif elastikligi tushunchasi bozor mexanizmlarini, narx shakllanishini va iqtisodiy siyosat samaradorligini tushunishda markaziy o‘rin tutadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta’kidlashicha, bozor iqtisodiyotining asosiy tamoyillarini chuqur tushunish va amaliyotga tatbiq etish mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish va raqobatbardoshligini oshirish uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega [1]. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda iste'mol narxlari indeksining yillik o'sishi 9,2% ni tashkil etgan [2], bu esa tovar va xizmatlarga bo'lgan talab va taklifning narxga nisbatan sezgirligini aniqlash zaruratini yanada kuchaytiradi. Xalqaro valyuta jamg‘armasi hisobotlariga ko‘ra, globallashuv sharoitida iqtisodiy o‘zgarishlar, jumladan, jahon bozori narxlarining o‘zgarishi hamda savdo siyosatidagi yangiliklar mamlakat iqtisodiyotiga bevosita ta’sir ko‘rsatib, mahalliy bozorlarda talab va taklif parametrlarini doimiy monitoring qilishni talab qiladi [3]. Ushbu ko‘rsatkichlar makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va aholi turmush darajasini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Hozirgi sharoitda, global iqtisodiyotda yuz berayotgan tezkor o‘zgarishlar, geosiyosiy vaziyatning murakkablashuvi va texnologik inqiloblar talab va taklif elastikligini tahlil qilishning ahamiyatini yanada oshirmoqda. O‘zbekiston iqtisodiyotida amalga oshirilayotgan islohotlar, xususan, bozor mexanizmlarini joriy etish, raqobatni kuchaytirish va tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari talab va taklif o‘rtasidagi muvozanatni doimiy ravishda kuzatishni talab qiladi. Shuningdek, valyuta kursining o‘zgarishi, inflyatsion jarayonlar va aholi daromadlaridagi tafovutlar turli tovar va xizmatlarga bo‘lgan talabning narxga nisbatan sezgirligiga turli darajada ta’sir ko‘rsatib, aholi xarid qobiliyatini saqlash va ishlab chiqaruvchilar uchun barqaror rivojlanish imkoniyatlarini yaratish masalasini dolzarb qilib qo‘ymoqda [4]. Bu holat, hukumat tomonidan qabul qilinayotgan har bir iqtisodiy qarorning oqibatlarini oldindan bashorat qilish va ularning samaradorligini oshirish uchun talab va taklif elastikligini chuqur o'rganish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Talab va taklif elastikligi nazariyasi iqtisodiyot fanining asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, uzoq yillardan beri k ...