KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6% ga o'sgan bo'lsa, iste'mol narxlari indeksi (INI) 8.8% ni tashkil etdi [1]. Ushbu o'sish sur'atlari sharoitida, ayrim tarmoqlarda talab va taklif o'rtasidagi nomutanosibliklar narxlar barqarorligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Xususan, qurilish materiallari bozorida talabning narx elastikligi nisbatan past bo'lgan holda, taklifdagi o'zgarishlar narxlarda keskin tebranishlarga olib kelmoqda, bu esa aholining sotib olish qobiliyatiga va korxonalarning investitsion faolligiga jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda [2]. So'nggi yillarda raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi, onlayn savdo hajmining 2023-yilda 30% ga o'sishi [3] talabning daromad elastikligi va o'zaro talab elastikligi ko'rsatkichlarini qayta baholash zaruriyatini keltirib chiqarmoqda, chunki elektron tijorat platformalarida narxga bo'lgan sezgirlik an'anaviy savdodan farq qilishi mumkin. Bugungi shiddatli globallashuv va bozor transformatsiyalari sharoitida iqtisodiy agentlarning xulq-atvori tobora murakkablashib bormoqda. Jahon iqtisodiyotida energiya resurslari narxlarining o'zgaruvchanligi, xususan, neft narxlarining bir yilda 25% ga o'zgarishi [4], talab va taklif elastikligi tahlilini yanada dolzarb qiladi. Ushbu tahlil iqtisodiy siyosatchilar, tadbirkorlar va iste'molchilar uchun muhim qarorlar qabul qilishda asos bo'lib xizmat qiladi. Mavjud bozor nomukammalliklari, resurslarning cheklanganligi va texnologik innovatsiyalarning tezkor rivojlanishi sharoitida, tovar va xizmatlar bozorlarida narx va narxga bog'liq bo'lmagan omillarning talab va taklifga ta'sirini aniq baholash juda muhimdir. Ayniqsa, O'zbekiston iqtisodiyotida erkin bozor munosabatlariga o'tish jarayonida monopollashgan tarmoqlar va subsisdirlangan sektorlarda talab va taklif elastikligining o'ziga xos xususiyatlarini o'rganish, samarali narx siyosatini ishlab chiqish va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash uchun zaruriy asos yaratadi. Talab va taklif elastikligi nazariyasi iqtisodiy fanlar orasida eng fundamental va keng qamrovli mavzulardan biri hisoblanadi. Alfred Marshall (1890) o'zining "Iqtisodiyot prinsiplari" asarida elastiklik tushunchasini birinchi bo'lib kiritgan va uning bozor muvozanatiga ta'sirini tahlil qilgan, narxga bo'lgan talabning sezgirligini miqdoriy jihatdan baholash metodologiyasini taklif ...