KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda ta'lim xizmatlari bozori so'nggi yillarda sezilarli o'sishni namoyish etmoqda. O'zR Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda nodavlat ta'lim muassasalari soni 2020-yilga nisbatan 40% dan ortiqqa o'sib, 5000 dan oshdi [1]. Shuningdek, oliy ta'limga kirish kvotalari oshirilishi va xususiy oliy ta'lim muassasalari sonining ko'payishi natijasida 2022-2023 o'quv yilida talabalar soni 1 milliondan oshdi [2]. Global miqyosda esa, ta'lim xizmatlari bozori 2023-yilda 6,2 trillion AQSh dollariga baholangan bo'lib, 2030-yilga borib yillik 8,5% o'sish sur'ati bilan 10 trillion AQSh dollariga yetishi kutilmoqda [3]. Bu raqamlar ta'limning iqtisodiyotdagi muhim rolini va unga bo'lgan talabning doimiy ortib borayotganini yaqqol ko'rsatadi, ta'lim xizmatlari inson kapitalini shakllantirishning asosiy drayveri sifatida iqtisodiy o'sish va ijtimoiy rivojlanishning ajralmas qismiga aylangan [4]. Bugungi kunda ta'lim xizmatlari bozori barqaror rivojlanish uchun bir qator dolzarb muammolarga duch kelmoqda. Xususan, O'zbekistonda ta'lim sifati va mehnat bozori talablari o'rtasidagi nomuvofiqlik, raqamli ko'nikmalar yetishmasligi, ta'lim muassasalarining moliyaviy barqarorligini ta'minlash, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini kengaytirish va innovatsion ta'lim texnologiyalarini joriy etish kabi masalalar hal etilmagan holda qolmoqda [5]. Bu esa iqtisodiy o'sish sur'atlariga salbiy ta'sir ko'rsatishi va mamlakatning raqobatbardoshligini pasaytirishi mumkin. Shu sababli, ta'lim xizmatlari bozorini kompleks tahlil qilish, uning samaradorligini oshirish mexanizmlarini ishlab chiqish ham nazariy, ham amaliy jihatdan muhim ahamiyat kasb etadi [6]. Ta'lim xizmatlari bozori nazariyasi va amaliyoti xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Teodor Shults (Theodore Schultz) va Gari Bekker (Gary Becker) inson kapitali nazariyasini ishlab chiqib, ta'limga investitsiyalarning iqtisodiy o'sishga ta'sirini ko'rsatdilar [7]. Maykl Spens (Michael Spence) signalsizatsiya nazariyasini rivojlantirib, ta'lim darajasining mehnat bozorida shaxsning mahsuldorligi haqida signal berishini asoslab berdi [8]. Erik Xanush (Eric Hanushek) ta'lim sifatining iqtisodiy natijalarga ta'sirini empirik tadqiqotlar orqali isbotlab, o'qituvchi sifati va o'quv dasturlarining ahamiyatini ta'kidladi [9]. Uilyam Baumol (William Baumol) "xarajat kasalligi" tushunc ...