KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda ta'lim xizmatlari bozorining hajmi 2023-yilda 15,2 trillion so'mni tashkil etib, bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 18% ga o'sgan [1]. Xususan, oliy ta'lim muassasalarining daromadlari 8,7 trillion so'mga yetgan bo'lsa, umumiy ta'lim xizmatlari ulushi mamlakat YaIMning qariyb 2,5% ini tashkil etadi [2]. Global miqyosda esa ta'lim bozori 2023-yilda 6,3 trillion AQSh dollariga baholanib, 2030-yilga borib bu ko'rsatkich 10,7 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik o'rtacha 8,5% o'sish sur'atini anglatadi [3]. Mazkur jadal rivojlanish ta'lim xizmatlari narxini belgilash mexanizmlariga bo'lgan e'tiborni kuchaytiradi, chunki narx siyosati ta'lim muassasalarining barqarorligini, sifatini va aholi uchun xizmatlarning ochiqligini ta'minlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Iqtisodiy islohotlar va bozor munosabatlarining chuqurlashuvi sharoitida, ta'lim xizmatlarining narxlash strategiyalarini mikroiqtisodiy nuqtai nazardan chuqur o'rganish va ularni optimallashtirish zaruriyati tobora ortib bormoqda, bu esa ushbu sohada samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi. Bugungi kunda ta'lim xizmatlarining narxlash mexanizmi sohasida hal etilmagan bir qator dolzarb muammolar mavjud. Jumladan, xarajatga asoslangan narxlash yondashuvining ustunligi ta'lim sifatini oshirishga investitsiyalarni rag'batlantirmasligi, bozor talabi va taklifining narx shakllanishiga ta'siri yetarli darajada inobatga olinmasligi, shuningdek, ijtimoiy adolat va ta'limning ochiqligi o'rtasidagi muvozanatni topish murakkabligi ushbu tadqiqot mavzusining asosiy ahamiyatini belgilaydi. Raqobat muhitining kuchayishi, raqamli texnologiyalarning joriy etilishi va global ta'lim bozoridagi o'zgarishlar, milliy ta'lim tizimlaridan yanada moslashuvchan va samarali narxlash strategiyalarini talab qilmoqda. O'zbekistonda aholining ta'limga bo'lgan talabining ortishi va ta'lim muassasalarining moliyaviy barqarorligini ta'minlash zaruriyati fonida, narxlash mexanizmlarini ilmiy asosda takomillashtirish jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi uchun muhim hisoblanadi. Ta'lim xizmatlari narxlash mexanizmlarining nazariy va amaliy jihatlari xalqaro va milliy darajada ko'plab olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Masalan, Nobel mukofoti sovrindori G. Becker (1964) inson kapitali nazariyasini ishlab chiqish orqali ta'limga investitsiyalarni iqtisodiy ko'zdan tahlil qildi va ta'limning ...