KIRISH Tayyor mahsulotlarni hisobga olish tizimini takomillashtirish bugungi kunda har bir ishlab chiqarish korxonasi uchun strategik ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 675,3 trillion so'mni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 5,5% o'sishni qayd etgan [1]. Ushbu umumiy hajmining muhim qismi, ya'ni 70% dan ortig'i tayyor mahsulotlarga to'g'ri keladi [2]. Global miqyosda esa, ishlab chiqarish sanoatining umumiy hajmi 2023-yilda 16 trillion AQSH dollaridan oshgan bo'lib [3], tayyor mahsulotlarni samarali hisobga olish ushbu ulkan bozorning barqaror rivojlanishi, raqobatbardoshligini oshirish va investitsion jozibadorlikni ta'minlash uchun hal qiluvchi omil hisoblanadi. Shunday ekan, ushbu sektordagi har bir moliyaviy operatsiyaning aniq va shaffof hisobi korxonalarning uzoq muddatli muvaffaqiyatiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Mazkur mavzu ayniqsa hozirgi globallashuv va raqamlashtirish sharoitida yanada dolzarblashib bormoqda. Jahon iqtisodiyotidagi o'zgaruvchanlik, xomashyo narxlarining beqarorligi va iste'molchilar talablarining tezkor almashinishi korxonalardan inventarizatsiyani aniq boshqarishni, tannarxni to'g'ri hisoblashni va moliyaviy hisobotlarni xalqaro standartlarga muvofiq tayyorlashni talab etadi. O'zbekistonda esa Buxgalteriya hisobining milliy standartlaridan (BHMS) Xalqaro moliyaviy hisobot standartlariga (MAS) o'tish jarayoni faol davom etmoqda, bu esa tayyor mahsulotlarni hisobga olish metodologiyalarini qayta ko'rib chiqish va moslashtirish zaruratini tug'diradi. Ushbu o'zgarishlar fonida korxonalar inventar qiymatini baholashdagi xatoliklar, hisob siyosatini shakllantirishdagi noaniqliklar, shuningdek, ishlab chiqarish xarajatlarini samarali boshqara olmaslik kabi bir qator muammolarga duch kelishmoqda. Natijada, korxonalarning moliyaviy natijalari noto'g'ri aks ettirilishi, qaror qabul qilish samaradorligining pasayishi va buxgalteriya risklarining oshishi kabi salbiy oqibatlar yuzaga kelishi mumkin. Tayyor mahsulotlarni hisobga olish masalalari bo'yicha xorijiy ilmiy doiralarda ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan. Xususan, **Robert Kaplan va David Norton** (1996) o'zlarining "Balanced Scorecard" kontseptsiyasida moliyaviy ko'rsatkichlarning operatsion jarayonlar bilan integratsiyasini taklif etib, tayyor mahsulotlarni ...